ZUS wyłączy z ubezpieczeń i co dalej

Osoba prowadząca działalność podlega ubezpieczeniom w okresie od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania działalności. Jeżeli prowadzenie działalności jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega z tej działalności ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a ubezpieczenie chorobowe z działalności jest dobrowolne. Obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Przy ustalaniu daty podlegania ubezpieczeniom znaczenie ma dzień, od którego działalność faktycznie została rozpoczęta. Składki na ubezpieczenia społeczne osoba, która prowadzi działalność opłaca, niezależnie od tego, czy w danym miesiącu działalność prowadzona przynosi dochód, czy też stratę. Brak przychodów nie zwalnia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Postępowanie...

W sytuacji gdy w krótkim okresie po rozpoczęciu działalności osoba ją prowadząca jest chora i występuje do ZUS o wypłatę zasiłku, organ rentowy sprawdza, czy wypłata zasiłku jest zasadna.

Podkreślić należy, że ZUS nie może kwestionować zadeklarowanej podstawy wymiaru. Po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność istnieje bowiem uprawnienie do zadeklarowania w granicach zakreślonych ustawą dowolnej kwoty jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Sposób, w jaki realizuje to uprawnienie, zależy wyłącznie od jej decyzji. W konsekwencji ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec tego dopuszczalna jest sytuacja, że osoba, która spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy składki te opłaca od podstawy dużo wyższej.

ZUS może jednak zakwestionować sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej i uznać, że działalność pomimo zgłoszenia faktycznie nie była prowadzona.

Wówczas wyda decyzję, że osoba, która zgłosiła się do ubezpieczeń, nie podlega ubezpieczeniom społecznym z działalności. Oczywiście od takiej decyzji można złożyć odwołanie do sądu.

...i jego konsekwencje

Pojawia się jednak pytanie, jak ma się zachować ubezpieczony w okresie trwania postępowania sądowego. W szczególności, czy za ten okres powinien opłacać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne i co się stanie gdy sąd przyzna rację organowi rentowemu.

Gdy ZUS wyda decyzję o tym, że prowadzący działalność nie podlega ubezpieczeniom, a osoba ta jest w dalszym ciągu chora i ma zwolnienie lekarskie, to za ten okres nie powinna opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, a otrzymywane zwolnienia powinna przekazywać do ZUS. Powinna natomiast opłacać za siebie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Składka ta jest bowiem opłacana także za okres choroby.

Jeżeli sprawa zakończy się dla niej pomyślnie, czyli gdy sąd zmieni decyzję ZUS i w efekcie uzna, że podlega ona ubezpieczeniom, to ZUS za okres, kiedy była ona chora, wypłaci jej zasiłek chorobowy przy założeniu, że osoba ta ma wymagany okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Jeżeli jednak sąd przyzna rację organowi rentowemu i tym samym potwierdzi, że działalność nie była prowadzona, to żadne świadczenia osobie prowadzącej działalność nie będą przysługiwały. Powinna ona złożyć korektę dokumentów i wyrejestrować się z ubezpieczeń z dniem zgłoszenia. Gdy tej korekty nie złoży, to korektę z urzędu zrobi ZUS. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku opłacone przez nią składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz ewentualnie Fundusz Pracy są nienależne i powinny zostać przez ZUS zwrócone.

Wyłączenie osoby prowadzącej działalność z ubezpieczeń powoduje, iż nie podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu. W sytuacji gdy w tym okresie korzystała ze świadczeń zdrowotnych finansowanych z NFZ, fundusz teoretycznie może ją uznać za osobę nieuprawnioną do korzystania z publicznej służby zdrowia i zarządać zwrotu kosztu udzielonych świadczeń. Wymagałoby to jednak ustalenia, że osoba która z nich skorzystała (i była w tym okresie osobą ubezpieczoną) po pewnym czasie z okresem wstecznym ten status utraciła. Na dzień dzisiejszy takie weryfikacje nie są prowadzone.

Ważne

ZUS może zakwestionować prowadzenie działalności gospodarczej i uznać, że pomimo zgłoszenia nie była ona faktycznie wykonywana

Podstawy nie można kwestionować

Podstawą wymiaru składek dla przedsiębiorcy jest:

● zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (w 2014 r. - 2247,60 zł),

● przez okres 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę,

● tak zadeklarowanej podstawy wymiaru składek ZUS nie może kwestionować.

Andrzej Radzisław

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 6, art. 18, art. 20 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).