Prawnik kontynuujący karierę po aplikacji opłaca ulgowy ZUS

Po zdaniu egzaminu zawodowego, a następnie po złożeniu ślubowania, wielu prawników decyduje się na działalność na własną rękę. Problem w tym, że niektórzy, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, nadal wykonują czynności na rzecz kancelarii lub firm, w których dotychczas pracowali na etatach - jako prawnicy - aplikanci. Czy w takim razie zachowują prawo do ulgi z tytułu rozpoczęcia działalności gospodarczej, o której mowa w art. 18a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.)? Z orzecznictwa sądów i wydawanych przez ZUS interpretacji indywidualnych wynika, że tak.

Jaka ulga

Młodzi prawnicy, podobnie jak inni początkujący biznesmeni, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej, mogą opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od zadeklarowanej podstawy wymiaru nie niższej niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia (art. 18a ust. 1 u.s.u.s.).

Z tym, że zgodnie z art. 18 ust. 2 u.s.u.s. nie mają tego prawa te osoby, które:

1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;

2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem jej rozpoczęcia w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności gospodarczej.

Przepis ten zawiera dwie przesłanki negatywne, a spełnienie choćby jednej z nich powoduje utratę prawa do ulgi.

Inne obowiązki

W wypadku początkujących przedstawicieli zawodów prawniczych wątpliwości powstają w odniesieniu do drugiej z przesłanek - gdy mimo założenia własnej kancelarii świadczą usługi na rzecz dotychczasowych pracodawców. Powstaje pytanie, czy zakres czynności wypełnianych w ramach stosunku pracy jest tożsamy z tymi wchodzącymi w zakres działalności gospodarczej, co wykluczałoby prawo do ulgi.

Z uchwały Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II UZP 2/13, OSNP 2013/15-16/183) wynika, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe adwokata wykonującego działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.) w okresie pierwszych 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności może stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia (art. 18a ust. 1 u.s.u.s.), także wówczas gdy działalność tę wykonuje na rzecz byłego pracodawcy, u którego był zatrudniony jako aplikant adwokacki (art. 18a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.).

Sąd wskazał także, iż obowiązki i uprawnienia (także procesowe) aplikanta adwokackiego w trakcie aplikacji zasadniczo różnią się od czynności wykonywanych przez adwokata w ramach świadczenia przez niego pomocy prawnej, co wynika bezpośrednio z przepisów prawa o adwokaturze. Aplikacja to bowiem przede wszystkim forma nauki zawodu, mająca na celu przygotowanie do pełnienia samodzielnej funkcji adwokata.

W podobnym kierunku poszedł też wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 maja 2013 r. (sygn. akt III AUa 1273/12), zgodnie z którym prawnik, który we własnej kancelarii adwokackiej prowadzi obsługę spółki, w której był przedtem zatrudniony, może płacić obniżone składki na ubezpieczenie społeczne. Sąd uznał, że czynności, które wykonywał ubezpieczony na rzecz spółki jako prawnik (tzw. wewnętrznych), nie pokrywają się z czynnościami wykonywanymi przez niego jako adwokat, w ramach usług świadczonych na rzecz spółki. Zakres obowiązków na stanowisku prawnika był zdecydowanie węższy aniżeli na stanowisku adwokata, poza tym nie miał tej samodzielności w wykonywaniu zawodu, jaką ma adwokat. Co więcej, jako adwokat nie mógł pozostawać w stosunku pracy.

Pracownikami mogą być natomiast radcowie prawni. Jednak i to nie jest przeszkodą do skorzystania z ulgowego ZUS. Wskazuje na to wyrok SN z 12 lutego 2013 r. (sygn. akt II UK 184/12, OSNP 2013/23-24/284), zgodnie z którym wykonywanie przez radcę prawnego prowadzącego samodzielną kancelarię radcowską w ramach nowo otwartej działalności gospodarczej obsługi prawnej na rzecz tego pracodawcy, u którego pracował jako prawnik (aplikant) bez wpisu na listę radców prawnych, nie jest wykonywaniem czynności wchodzących w zakres działalności gospodarczej w rozumieniu art. 18a ust. 2 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s.

ZUS w wydawanych interpretacjach indywidualnych stoi na stanowisku, że fakt odbywania aplikacji w trakcie stosunku pracy nie uzasadnia twierdzenia, że przedsiębiorca wykonywał w ramach stosunku pracy na rzecz pracodawcy czynności obecnie wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej. W konsekwencji przedsiębiorca rozpoczynając po raz pierwszy prowadzenie działalności gospodarczej oraz wykonując działalność na rzecz byłego pracodawcy, przy czym czynności wchodzące w jej zakres nie pokrywają się z zakresem wykonywanych w ramach stosunku pracy łączącym przedsiębiorcę z byłym pracodawcą, ma prawo do opłacania składek od preferencyjnej podstawy (np. decyzja ZUS Oddział w Lublinie z 1 października 2014 r. WPI/200000/43/1074/2014 lub z 27 marca 2014 r. WPI/200000/43/363/2014).

Magdalena Januszewska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).