Tylko umowa o pracę umożliwi uzyskanie emerytury w niższym wieku

Nadal można uzyskać emeryturę w obniżonym wieku na podstawie przepisu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Pozwala na to art. 184 tej ustawy odsyłający do art. 32. Według tego ostatniego pracownicy, którzy pracowali w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, mogą uzyskać emeryturę w niższym wieku. Przy czym za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się tych zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Rodzaje

Konkretne rodzaje prac wykonywanych w tych warunkach zamieszczono w wykazach stanowiących załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.). Zasadniczo dla nabycia emerytury wymagany jest okres 15 lat wykonywania którejkolwiek z wymienionych tam prac.

Nie dla wszystkich

Uwzględnienie okresu pracy do stażu umożliwiającego uzyskanie wcześniejszej emerytury dotyczy tylko osób, które świadczyły pracę będąc pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy. Zatem tylko zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę umożliwia wcześniejsze uzyskanie emerytury w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. To ograniczenie prawa do wcześniejszej emerytury jedynie do wypadków świadczenia pracy w charakterze pracownika nie jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równego traktowania.

Wyraźnie wskazywano na to w wyroku Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2005 r. (sygn. akt I UK 300/04, OSNP 2006/5-6/94), stwierdzając, że przejściowe utrzymanie przywilejów nabywania prawa do wcześniejszej emerytury wyłącznie na podstawie art. 32 ustawy emerytalnej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Przy tym nie ma znaczenia, czy wykonywanie przez pracownika pracy w szczególnych warunkach następowało tylko w jednym zakładzie pracy, czy też w ramach oddelegowania do innego podmiotu gospodarczego, jeśli ubezpieczony pozostawał w stosunku pracy.

Komu przywilej nie przysługuje

Prawo do emerytury w niższym wieku nie przysługuje ubezpieczonym z tytułu zatrudnienia na podstawie innych stosunków prawnych (np. umów o pracę nakładczą), choćby wykonywali zatrudnienie w szczególnych warunkach (wyrok SN z 8 maja 2008 r., sygn. akt I UK 354/07, OSNP 2009/17-18/237). Podobnie też wskazywał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 16 kwietnia 2014 r. (sygn. akt III AUa 1704/13).

Nie wlicza się też okresu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, np. umowy o dzieło, zlecenia czy umowy agencyjnej. Zwracał na to uwagę także Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 20 marca 2013 r. (sygn. akt III AUa 104/13).

Podobnie praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach. Tak też wskazał SA w Szczecinie w wyroku z 16 stycznia 2014 r. (sygn. akt III AUa 587/13) oraz SN w wyroku z 25 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I UK 384/11, LEX nr 1212661), wyjaśniając, że okres zatrudnienia w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie jest zaliczany do pracy w szczególnych warunkach wymaganych do uzyskania wcześniejszej emerytury. Jej członek nie jest bowiem pracownikiem, a tylko on ma prawo do takiego świadczenia.

Także okres prowadzenia własnej działalności gospodarczej - choćby w jej ramach wykonywano pracę zaliczaną do prac w warunkach szczególnych - nie może zostać uwzględniony do okresów umożliwiających nabycie wcześniejszej emerytury. Osoba prowadząca własną działalność gospodarczą nie jest bowiem pracownikiem. Nie ma tu żadnego znaczenia, że faktycznie osoba ta wykonywała czynności identyczne jak pracownik świadczący taką pracę. Istotne jest bowiem, że uprawnienie z ustawy emerytalnej dotyczy tylko byłych pracowników.

Dowody

Okresy pracy w warunkach szczególnych powinny zostać wykazane dowodami niebudzącymi wątpliwości. Mogą nimi być w szczególności dokumenty wystawione przez byłych pracodawców, mające oparcie w dokumentacji pracowniczej oraz świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub niebudzące wątpliwości zeznania świadków, jeżeli ubezpieczony nie jest w stanie przedstawić odpowiednich dokumentów.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.03300040j.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).