Pracę w szczególnych warunkach ZUS uzna tylko na podstawie poprawnego świadectwa

Nie. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które pracowały w szczególnych warunkach, mogą ubiegać się o przyznanie wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to może być im przyznane, jeśli:

wna 1 stycznia 1999 r. udowodniły okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym odpowiedni (na ogół 15-letni) okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którego długość zróżnicowana jest w zależności od rodzaju tej pracy,

wukończą obniżony wiek emerytalny uzależniony od rodzaju wykonywanej pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

wnie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego albo zgłoszą wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Rodzaje prac, które uprawniają do ubiegania się o wcześniejszą emeryturę, zostały wymienione w przepisach rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w szczególności w wykazach A i B stanowiących załącznik do tego aktu prawnego. Rozporządzenie to wskazuje również, w jakim wieku można ubiegać się o ustalenie wcześniejszych uprawnień emerytalnych, w zależności od rodzaju wykonywanej pracy ,,szczególnej".

Dla osób, które wykonywały pracę w szczególnych warunkach, wymienioną w wykazie A wiek wymagany do uzyskania wcześniejszej emerytury wynosi 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Z kolei okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, który musiały udowodnić na 1 stycznia 1999 r., wynosi co najmniej 15 lat.

Należy podkreślić, że rozporządzenie to zawiera jedynie ogólne wskazanie rodzajów prac, których wykonywanie uprawnia do wcześniejszej emerytury. Szczegółowy ich wykaz został zaś określony w zarządzeniach i uchwałach właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych lub związków spółdzielczych w porozumieniu z ministrem pracy, płac i spraw socjalnych, wydanych dla podległych i nadzorowanych przez te podmioty zakładów pracy. Pracodawca, który stosował właściwy resortowy wykaz prac w szczególnych warunkach, wystawiając świadectwo pracy, zobowiązany jest powołać się nie tylko na rodzaj pracy wykonywanej w szczególnych warunkach ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia, ale i określić stanowisko pracy wymienione w wykazie, dziale, pozycji i punkcie zarządzenia resortowego lub uchwały. Nazwa stanowiska pracy wykazana w świadectwie pracy powinna zawsze odpowiadać nazwie stanowiska pracy w szczególnych warunkach wymienionego w przepisach resortowych Pracodawca nie może posłużyć się nazwą podobną lub niepełną.

W przypadku pracodawców, którzy stosowali resortowe wykazy prac, potwierdzenie okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach może nastąpić albo w świadectwie pracy wydanym na podstawie obowiązujących przepisów, albo w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do wspomnianych przepisów resortowych.

Należy podkreślić, że przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, ZUS zalicza również okresy takiej pracy wykonywanej przed dniem wejścia w życie omawianego rozporządzenia. Prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia uważa się bowiem za prace wykonywane w szczególnych warunkach.

Z przedstawionego w pytaniu stanu faktycznego wynika, że w Telewizji Polskiej czytelnik był zatrudniony w latach 1975-1978, a więc przed wejściem w życie obydwu rozporządzeń. We wskazanym okresie obowiązywało natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia.

Zgodnie z par. 1 tego rozporządzenia - do I kategorii zatrudnienia zalicza się wykonywane stale i w pełnym wymiarze godzin obowiązującym w danym zawodzie prace pod ziemią oraz prace wykonywane w warunkach szkodliwych dla zdrowia wymienione w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Na podstawie tego przepisu przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z właściwym ministrem i zarządem głównym właściwego związku zawodowego mógł określić, które stanowiska pracy w przedsiębiorstwach uruchomionych po 31 grudnia 1963 r. objęte są wykazem, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, po stwierdzeniu, że praca na tych stanowiskach wykonywana jest w warunkach szkodliwych dla zdrowia.

Wykonywanie pracy zaliczonej do pierwszej kategorii zatrudnienia, aby mogło być uznane przez ZUS, powinno być stwierdzone w świadectwie pracy, w umowie o pracę lub w zaświadczeniu wystawionym przez pracodawcę lub jego następcę prawnego.

Świadectwo, o którym mowa w pytaniu, zawiera jedynie wskazanie stanowisk, nie określając, czy była to praca zaliczona do I kategorii zatrudnienia. W związku z tym, na podstawie tego dokumentu ZUS nie będzie mógł uwzględnić wykazanego w nim okresu zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach.

Jeśli zgłoszony zostanie wniosek o wcześniejszą emeryturę wraz ze wskazanym świadectwem pracy, czytelnik otrzyma decyzję odmawiającą ustalenia prawa do tego świadczenia. Od decyzji tej będzie można złożyć odwołanie do sądu (za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję) w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. W ramach postępowania sądowego trzeba udowodnić okres pracy w szczególnych warunkach za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych dopuszczonych przez sąd (np. zeznań świadków).

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

Par. 4 i 19 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

Par. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz.U. z 1979 r. nr 13, poz. 86, ze zm.).

Par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia (Dz.U. nr 39, poz. 176 ze zm.).