Przyczyną wypadku przy pracy może być zawał serca, jeżeli dojdzie do niego z powodu nadmiernego obciążenia

Uprawnienia do świadczeń w razie wypadku przy pracy określa ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa). Obejmuje ona nie tylko osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy, lecz także wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz inne osoby wymienione w art. 3 tej ustawy.

Ustawa zawiera także definicję wypadku przy pracy. Zgodnie z jej art. 3 ust. 1 za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Zatem aby dane zdarzenie mogło być zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, muszą zostać spełnione wszystkie cztery warunki, tj.: nagłość zdarzenia, przyczyna zewnętrzna tego zdarzenia, uraz oraz związek zdarzenia z pracą lub prowadzoną działalnością gospodarczą.

Częstą przyczyną wypadków w pracy jest zawał mięśnia sercowego, który z medycznego punktu widzenia jest chorobą samoistną, wynikającą z procesów miażdżycowych. Zatem zasadniczo nie ma on charakteru przyczyny zewnętrznej wypadku. W praktyce jednak ocena, czy można go uznać za przyczynę zewnętrzną wypadku przy pracy, wywołuje wiele kontrowersji. Ogólnie rzecz ujmując, stwierdzić należy, że zawał może być uznany za wypadek przy pracy, jeżeli nastąpił w czasie wykonywania pracy, na skutek zaistnienia okoliczności zewnętrznych, np. wyjątkowo silnego zdenerwowania, gwałtownego konfliktu czy nadmiernego obciążenia psychicznego i napięcia nerwowego. Wówczas bowiem przyjmuje się, że oprócz czynników wynikających z samoistnego schorzenia pracownika dołączyły się okoliczności zewnętrzne, które łącznie doprowadziły do zaistnienia wypadku. Również Sąd Najwyższy w kilku orzeczeniach reprezentował pogląd, że nadmierny wysiłek fizyczny (stres fizyczny), nagromadzenie niekorzystnych bodźców psychicznych (stres psychiczny) czy też nadmierny wysiłek umysłowy mogą zostać uznane za przyczynę zewnętrzną wypadku w postaci zawału mięśnia sercowego. Wówczas bowiem ta określona nadzwyczajna sytuacja związana ze świadczoną pracą staje się współdziałającą przyczyną zewnętrzną wypadku.

Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że także wykonywanie pracy w normalnych warunkach może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy, polegającego na zawale serca, jeśli warunki te były nieodpowiednie ze względu na aktualny (zły) stan zdrowia pracownika. Tak wyjaśniał Sąd Najwyższy, m.in. w wyroku z 24 listopada 2010 r. (sygn. akt I UK 181/10) stwierdził, że zewnętrzną przyczyną zdarzenia (zawału serca), będącego wypadkiem przy pracy, może być wykonywanie pracy w normalnych warunkach, jeśli ze względu na stan zdrowia pracownika powodowały one nadmierne obciążenie jego organizmu. Przy ocenie oddziaływania tak rozumianej przyczyny należy brać pod uwagę cały okres, przez który praca nieodpowiadająca stanowi zdrowia pracownika była wykonywana, a nie tylko dzień, w którym zdarzenie nastąpiło.

Za przyczynę zewnętrzną wypadku uznaje się także nadmierne obciążenie pracownika pracą, np. zmuszenie go do ciężkiej pracy w godzinach nadliczbowych, bez zapewnienia dostatecznego czasu na odpoczynek. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 1 grudnia 2000 r. (sygn. akt II UKN 107/00), stwierdzając, że praca świadczona przez kilka tygodni z ewidentnym naruszeniem przez pracodawcę przepisów o czasie pracy (po 70 godzin tygodniowo) stanowi przyczynę zewnętrzną doznanego przez pracownika śmiertelnego zawału serca, który w tych okolicznościach sprawy był wypadkiem przy pracy. Zatem gdyby do zawału serca doszło w okolicznościach nadmiernego obciążenia pracownika pracą i zostało ustalone, że to przeciążenie przyczyniło się do zaistnienia zawału, to pracownik ten mógłby skutecznie dochodzić świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

W razie sporu przed sądem istotne znaczenie dla oceny, czy zawał nastąpił także z przyczyn zewnętrznych ma opinia lekarzy - biegłych sądowych.

@RY1@i02/2014/108/i02.2014.108.03300030n.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 3 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167 poz. 1322 ze zm.).