Składki zapłać na zapas

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu ubezpieczone społecznie oraz zdrowotnie nie mają obowiązku opłacania składki chorobowej. Ubezpieczenie to jest dla nich dobrowolne. Jednak gdy z niego korzystają, to w razie niedomagań zdrowotnych mogą liczyć na zasiłek chorobowy.

Dobrowolność ma konsekwencje

Fakt, że ubezpieczenie to jest dobrowolne, ma swoje konsekwencje. Przede wszystkim chodzi o to, że osoba, która nie zapłaci składki chorobowej w terminie wypada z ubezpieczenia chorobowego od kolejnego miesiąca. A w rezultacie nie może potem skorzystać np. z zasiłku chorobowego.

Z art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) wynika bowiem, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą ustaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki na to ubezpieczenie. Ubezpieczenie to wygasa więc nawet w sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie ponosi winy.

W pojęciu nieopłacenia w terminie składki mieszczą się trzy sytuacje:

wnieopłacenie w terminie składki w ogóle za dany miesiąc,

wopłacenie składki w niepełnej wysokości,

wopłacenie składki z przekroczeniem terminu.

Proporcjonalne zmniejszenie

Przedsiębiorca może więc wypaść z ubezpieczenia nawet nieświadomie, np. jeśli omyłkowo ureguluje składkę w nieprawidłowej wysokości. Może tak się stać wtedy, gdy zmiana wysokości odprowadzonej składki wynika z proporcjonalnego jej obniżenia, które przysługuje, gdy przedsiębiorca przez część miesiąca przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy systemowej nieopłacanie składek w okresie pobierania zasiłku chorobowego nie powoduje przerwy w ubezpieczeniach, której skutkiem byłoby zerwanie ich ciągłości. Dana osoba nadal jest ubezpieczona, z tym że okres pobierania zasiłku chorobowego to okres nieskładkowy.

Przywrócenie terminu

Jeśli przedsiębiorcy zdarzy się nie opłacić składki tak jak należy, to na jego wniosek w uzasadnionych przypadkach ZUS może wyrazić zgodę na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po obowiązującym terminie płatności. Zależy to więc od konkretnej sytuacji i tego, jak oceni ją ZUS. Wówczas nie dochodzi do zerwania ciągłości ubezpieczenia chorobowego.

Liczy się zasiłek

W wyroku z 28 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1537/12, Sąd Apelacyjny w Łodzi uznał, że przedsiębiorczyni dopłaciła składkę niezwłocznie, jak tylko dowiedziała się o zakwestionowaniu zwolnienia przez ZUS, a przed otrzymaniem decyzji o odmowie prawa do zasiłku chorobowego nie mogła przypuszczać, że się on jej należy. Nie było więc powodu, aby zapłaciła za ten okres składkę na ubezpieczenie chorobowe. Była bowiem przeświadczona, że otrzyma zasiłek, tym bardziej że spełniła wszystkie wymogi formalne do jego przyznania. Sąd potraktował to jako uzasadniony przypadek usprawiedliwiający zapłacenie składki po terminie, a co za tym idzie uznał, że dobrowolne ubezpieczenie nie ustało.

Jak uniknąć kłopotu

Jak zatem uniknąć sytuacji, w której dopiero przed sądem udaje się dowieść swoich racji i potwierdzić fakt podlegania ubezpieczeniu chorobowemu? Wydaje się, że najbezpieczniej jest płacić składki niejako na zapas, czyli w pełnej wysokości. A dopiero po otrzymaniu zasiłku chorobowego z ZUS skorygować deklarację za miesiąc, w którym przedsiębiorca był na zwolnieniu, wpisując proporcjonalnie obniżone składki. Jeśli bowiem orzeczona niezdolność do pracy przypada na koniec miesiąca, to uwzględniając czas na doręczenie zwolnienia i na wypłatę zasiłku przez ZUS, minie już termin zapłaty składki, czyli 10. kolejnego miesiąca. Gdy ZUS wypłaci zasiłek, to nie będzie wątpliwości, że przysługuje proporcjonalne obniżenie składek, i nie powstanie sytuacja nieopłacenia składek w terminie. Mimo, że z formalnego punktu widzenia nie trzeba czekać aż do wypłaty zasiłku, to takie rozwiązanie z pewnością ogranicza ryzyko niezamierzonego wypadnięcia przez przedsiębiorcę z ubezpieczenia chorobowego.

Ważne

Zgodnie z art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej składki społeczne należy opłacić od podstawy wymiaru, którą zmniejsza się proporcjonalnie do liczby przepracowanych dni kalendarzowych. Jeśli więc miesiąc liczy 30 dni, a choroba trwała 15 dni, oblicza się je od połowy podstawy wymiaru właściwej dla danej osoby

PRZYKŁAD

Odmowa

Pani Renata prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą dobrowolnie opłacała składki na ubezpieczenie chorobowe. ZUS uznał, że podlegała ubezpieczeniu tylko do 30 września. Za październik. zapłaciła bowiem składkę w zaniżonej wysokości. Wynikało to z tego, że od 18 października do 10 listopada przebywała na zwolnieniu lekarskim. Składkę za październik odprowadziła w terminie, ale w niższej wysokości niż zwykle, bo obniżyła ją proporcjonalnie uwzględniając 14 dni choroby w tym miesiącu. Wystąpiła też o wypłatę zasiłku chorobowego. ZUS odmówił zasiłku, a decyzja w tej sprawie została doręczona w połowie grudnia. Gdy pani Renata się o tym dowiedziała, to zapłaciła brakującą część składki za październik i jednocześnie wystąpiła o zgodę na taką zapłatę po terminie, ale ZUS jej odmówił. Uznał też, że nie podlega ona ubezpieczeniu chorobowemu od 1 października.

Zwróćmy uwagę, że zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy systemowej osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma prawo dokonać proporcjonalnego zmniejszenia najniższej podstawy wymiaru składek za okres niewykonywania działalności z powodu choroby, jeżeli spełnia z tego tytułu warunki do przyznania zasiłku chorobowego. Pani Renata w chwili opłacania składki za październik nie wiedziała, że ZUS odmówi jej zasiłku, gdy stało się to po terminie zapłacenia październikowej składki przypadającym 10 listopada. Skoro pani Renata korzystała ze zwolnienia lekarskiego, to miała prawo przypuszczać, że spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego.

ZUS nie wyraził zgody na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po terminie dlatego, że zapłata składki nastąpiła ze znacznym opóźnieniem (w połowie grudnia).

Magdalena Januszewska

 radca prawny

Podstawa prawna

Art. 14, 18 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).