Część zmian dotyczących OFE obowiązuje już od wczoraj

Już na początku lutego OFE przekażą do ZUS ponad połowę środków zgromadzonych na rachunkach swoich członków. Ci zaś od kwietnia do lipca będą musieli zdecydować, czy chcą nadal odprowadzać część swoich składek do OFE.

Większość wprowadzanych regulacji zacznie obowiązywać od 1 lutego 2014 r. Niektóre jednak weszły w życie już po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 15 stycznia br.

Do końca lipca trzeba zdecydować

Jednym z przepisów, które już obowiązują, jest ten dotyczący dalszego odprowadzania składek do otwartego funduszu emerytalnego za osoby będące jego członkami. Przypomnijmy, że część potrącanej z ich wynagrodzenia składki emerytalnej ewidencjonowano na koncie ubezpieczonego (12,22 proc. podstawy wymiaru), część ewidencjonowano na subkoncie (w 2013 r. było to 4,5 proc. podstawy wymiaru), a pozostałą ZUS odprowadzał do otwartego funduszu emerytalnego (w 2013 r. w wysokości 2,8 proc. podstawy).

Artykuł 11 ustawy zmieniającej, który wszedł w życie 15 stycznia br., wprowadza zasadę, że ZUS będzie przekazywał do OFE część składki emerytalnej (od 1 lutego 2014 r. - 2,92 proc. podstawy jej wymiaru) jedynie za okres do 30 czerwca 2014 r. Jednocześnie jednak ubezpieczony będący członkiem OFE ma prawo podjęcia decyzji, czy po tej dacie jego składka nadal ma być przekazywana do OFE, czy też w całości ewidencjonowana na subkoncie.

Od 1 lutego 2014 r. wejdzie w życie przepis, który pozwoli ubezpieczonemu w przyszłości zmienić swoją decyzję dotyczącą przekazywania składki emerytalnej. Będzie mógł to zrobić najwcześniej w 2016 r., a później co cztery lata. Zawsze w okresie od 1 kwietnia do 31 lipca danego roku.

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami członek otwartego funduszu emerytalnego będzie mógł złożyć oświadczenie o dalszym przekazywaniu składki do OFE pisemnie lub w formie dokumentu elektronicznego odpowiednio uwierzytelnionego (np. z wykorzystaniem profilu zaufanego ePUAP). Będzie mogło ono być złożone bezpośrednio w ZUS lub też za pośrednictwem poczty. W tym drugim przypadku najpóźniej do 31 lipca członek OFE musi w placówce pocztowej nadać oświadczenie. Będzie ono w każdym przypadku musiało być zgodne ze wzorem określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów, który zostanie udostępniony w placówkach oraz na stronach internetowych ZUS, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Finansów oraz Komisji Nadzoru Finansowego.

W składanym oświadczeniu członek OFE będzie mógł zadeklarować wolę przekazywania składek do funduszu, którego jest członkiem, lub też wpisać nazwę innego funduszu, do którego ma być przekazywana składka. W tym drugim przypadku ZUS poinformuje wpisany fundusz o deklaracji złożonej przez ubezpieczonego. Ten z kolei zobowiązany będzie do zawarcia z nim umowy członkowskiej. W przeciwnym razie od lipca 2014 r. składka emerytalna nadal będzie przekazywana do tego funduszu, którego ubezpieczony jest członkiem.

Ponad połowa środków do przekazania

Nowelizacja przewiduje i jednorazowe, i stopniowe przenoszenie do ZUS środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych. Od 15 stycznia wszedł w życie jeden z jej przepisów, zgodnie z którym 3 lutego 2014 r. każdy z otwartych funduszy emerytalnych umorzy 51,5 proc. jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunku jego członka na dzień 31 stycznia 2014 r. Następnie przekaże do ZUS aktywa równe sumie wartości umorzonych jednostek. Przekazane będą w ten sposób kolejno: obligacje i bony emitowane przez Skarb Państwa, obligacje emitowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego, inne papiery wartościowe gwarantowane lub poręczane przez Skarb Państwa oraz środki pieniężne.

W wyniku przeniesienia tych aktywów ZUS zewidencjonuje na subkontach ubezpieczonych na 31 stycznia 2014 r. wartość środków równą sumie wartości umorzonych jednostek rozrachunkowych. ZUS zobowiązany będzie dokonać takiej ewidencji do 31 marca 2015 r. Jednak w określonych przypadkach, gdy ubezpieczony wystąpi z wnioskiem o emeryturę, środki powinny zostać zapisane na jego subkoncie od razu tak, aby możliwe było ich uwzględnienie przy ustaleniu wysokości świadczenia.

Pozostała liczba jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunkach członków OFE (48,5 proc.) po 3 lutego 2014 r. pozostanie co do zasady na tych rachunkach. Ustawa przewiduje jednak, że w określonych przypadkach i ta część środków zostanie docelowo przeniesiona do ZUS. Nastąpi to jednorazowo (np. w razie zgłoszenia wniosku o emeryturę) lub też stopniowo (w przypadku ukończenia wieku niższego o mniej niż 10 lat od powszechnego wieku emerytalnego). Przepisy przewidujące zasady przenoszenia do ZUS pozostałej części środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych wejdą w życie od 1 lutego 2014 r. [przykład 1]

Jakie zasady w III filarze

Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz.U. nr 116, poz. 1205 z późn. zm.) przewiduje dodatkowe formy oszczędzania na emeryturę. IKE oraz IKZE prowadzone są na podstawie pisemnej umowy zawartej przez oszczędzającego z instytucją finansową określoną w ustawie, tj. z funduszem inwestycyjnym, dobrowolnym funduszem emerytalnym, podmiotem prowadzącym działalność maklerską, zakładem ubezpieczeń lub bankiem.

Obydwie formy III filaru mają określone roczne limity wpłat. W przypadku IKE wynosi on 300 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej prognozowanego na dany rok kalendarzowy, niezależnie od wysokości przychodu uzyskiwanego z tytułu pracy zarobkowej. Inaczej ustala się maksymalną wysokość wpłat w przypadku indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego. Dotychczas zależała ona od podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne, ustalonej dla oszczędzającego za poprzedni rok kalendarzowy. Wpłaty dokonywane na IKZE w danym roku kalendarzowym nie mogły przekroczyć 4 proc. tej podstawy (w 2013 r. limit ten dla osób, które osiągnęły maksymalną roczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wyniósł 4231,20 zł, tj. 4 proc. z 105 780 zł). Wyjątek od omawianej zasady przewidziany został dla osób uzyskujących niewielkie wynagrodzenia, nieprzekraczające 4 proc. z dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Osoby te mogą dokonywać wpłat na IKZE do takiej właśnie wartości.

Jeden z przepisów omawianej nowelizacji, już obowiązujący, przewiduje uproszczenie zasad ustalania rocznego limitu wpłat na IKZE. Limit ten nie jest już ustalany w sposób indywidualny dla każdego oszczędzającego, ale wynosi dla wszystkich 1,2-krotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej. W 2014 r. wynosi więc 4495,20 zł.

Ponadto osoby uprawnione zostaną obciążone z tytułu wypłat z IKZE zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 10 proc. przychodu, zamiast dotychczasowym podatkiem dochodowym wymierzanym według skali podatkowej. Ustawodawca pozostawił jednocześnie przywilej podatkowy dla oszczędzających w IKZE polegający na odliczaniu wpłat na to konto od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. [przykład 2]

Dodatkowe obostrzenia

Ustawa z 6 grudnia 2013 r. wprowadziła także od 15 stycznia 2014 r. nowe obowiązki i obostrzenia dla otwartych funduszy emerytalnych. Do 1 lipca 2014 r. będą one musiały dostosować swoje statuty do nowych przepisów ustawy o organizacji i funkcjonowaniu otwartych funduszy emerytalnych. Wprowadzono także zakaz reklamy zawierającej informacje o OFE (z wyjątkiem informacji zamieszczanych na stronach internetowych funduszy, a dotyczących prowadzenia rachunku ich członka). W razie niezastosowania się do tego zakazu Komisja Nadzoru Finansowego nakaże towarzystwu emerytalnemu zaprzestania tego naruszenia i nałoży na dany podmiot karę pieniężną w wysokości od 1 do 3 mln zł. Zakaz prowadzenia reklamy przez OFE będzie obowiązywał do 31 lipca 2014 r.

Ważne

Od 15 stycznia 2014 r. obowiązuje także przepis przewidujący zmianę zasad opodatkowania wypłat z IKZE podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Ważne

W okresie od 1 kwietnia do 31 lipca 2014 r. każdy członek otwartego funduszu emerytalnego będzie mógł złożyć w ZUS oświadczenie o dalszym przekazywaniu składki do OFE. Jeśli nie skorzysta z tej możliwości, to część składki, która podlega obecnie przekazaniu do funduszu, począwszy od tej opłaconej za lipiec 2014 r., będzie ewidencjonowana na subkoncie w ZUS

Co nowego

● wprowadzenie dobrowolności członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym,

● przenoszenie (jednorazowe lub stopniowe) środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych do ZUS,

● zmiana zasad ustalania okresowych emerytur kapitałowych w związku z przeniesieniem środków z OFE do ZUS,

● wprowadzenie nowych zasad ustalania wysokości emerytury z FUS oraz ponownego obliczenia jej wysokości w wyniku przeniesienia do ZUS środków z OFE,

● zmiana zasad oszczędzania w ramach indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego,

● obniżenie maksymalnej opłaty pobieranej przez otwarte fundusze emerytalne od przekazywanej przez ZUS składki emerytalnej,

● wprowadzenie dla otwartych funduszy emerytalnych minimalnego limitu inwestowania w akcje (do 31 grudnia 2017 r.) oraz zakazu reklamy (do 31 lipca 2014 r.).

PRZYKŁAD 1

Przenoszenie środków

Ubezpieczona urodziła się w październiku 1961 r. W 1999 r. przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego. Dlatego też 3 lutego 2014 r. OFE umorzy połowę jednostek rozrachunkowych, które znajdują się na jej rachunku w funduszu. Środki powstałe w wyniku tego umorzenia zostaną zewidencjonowane na subkoncie w ZUS. W związku z tym, że powszechny wiek emerytalny wynosi dla ubezpieczonej 63 lata, w listopadzie 2014 r. ukończy wiek niższy o mniej niż 10 lat od tego wieku. Wtedy OFE rozpocznie stopniowe comiesięczne przekazywanie do ZUS określonej puli środków z tytułu pozostałych jednostek rozrachunkowych zapisanych na rachunku w funduszu.

PRZYKŁAD 2

Ile można zaoszczędzić na IKZE

Andrzej K. w styczniu 2013 r. przystąpił do III filaru emerytalnego, zawierając umowę z funduszem inwestycyjnym. W ramach tej umowy ubezpieczony zobowiązał się do oszczędzania na indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego. W 2013 r. osiągnął on przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości 85 450 zł. W związku z tym, gdyby nie zmieniły się przepisy, w 2014 r. mógłby dokonać wpłaty na IKZE w łącznej kwocie 3418 zł (4 proc. z 85 450 zł). Jednak po wejściu w życie przepisów ustawy z 6 grudnia 2013 r. maksymalna kwota, którą będzie mógł w 2014 r. zaoszczędzić na IKZE, będzie wyższa i wyniesie 4495,20 zł.

Marek Opolski

ekspert z zakresu emerytur i rent

Podstawa prawna

Ustawa z 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1717).