Przekształcenia firmy utrudniają obliczenie składki wypadkowej

Płatnik, który od trzech lat nieprzerwanie składał informację IWA, ma ustalaną stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe przez ZUS. Nowa firma będąca płatnikiem ustala ją samodzielnie. Jednak są wątpliwości, gdy chodzi o podmiot, który powstanie w wyniku przejęcia pracowników lub wydzielenia części przedsiębiorstwa.

Wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe jest uzależniona od rodzaju działalności płatnika, liczby zgłaszanych ubezpieczonych, a dla niektórych płatników - również od wskaźnika korygującego ustalanego na podstawie liczby osób poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem, poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich oraz zatrudnionych w warunkach zagrożenia. Wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy, który trwa od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego.

Ustala się ją dla płatników składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. płatników, którzy zgłaszają przynajmniej jednego ubezpieczonego z obowiązkową składką wypadkową. Moment powstania obowiązku to moment zgłoszenia do ubezpieczenia wypadkowego pierwszego ubezpieczonego. Zatem w przypadku rozpoczęcia działalności stopę procentową ustala się na okres od powstania obowiązku do 31 marca.

Wątpliwości mogą mieć płatnicy, którzy przechodzą zmiany organizacyjne. W wyniku takich zmian może dojść do wydzielenia zorganizowanej części przedsiębiorstwa, przejęcia przedsiębiorstwa lub podziału na mniejsze podmioty. Niektóre z tych zmian będą miały wpływ na stopę procentową składki wypadkowej. Zasadniczą sprawą jest ustalenie, czy w wyniku reorganizacji przedsiębiorstwa powstaje nowy płatnik w rozumieniu ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.), czy może obowiązki płatnika przejmuje już istniejący.

Przejęcie pracowników

W sytuacji przejęcia pracowników (art. 23¹ kodeksu pracy) przez już istniejący podmiot, który miał dotychczas ustaloną stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na dany okres składkowy, sytuacja nie ulega zmianie. Oznacza to, że po przejęciu pracowników stosuje on dotychczasową stopę procentową do końca okresu, czyli do 31 marca. Po tym czasie albo składa ZUS IWA, albo samodzielnie ustala stopę procentową. Nie ma więc znaczenia stopa procentowa stosowana przez poprzedniego płatnika, od którego przejęto pracowników. Podobnie jest, jeżeli płatnik, który przejął pracowników, a dotychczas nie zgłaszał nikogo do ubezpieczenia wypadkowego, czyli nie miał obowiązku ustalania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe. Dla takiego płatnika zastosowanie mają przepisy jak dla nowych płatników składek, zatem zależnie od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia w pierwszym miesiącu podlegania temu ubezpieczeniu.

Wydzielona część przedsiębiorstwa

Mimo że według ordynacji podatkowej wydzielenie przedsiębiorstwa jest rozumiane jako wstąpienie we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki przekształcanej osoby lub spółki, nie może być traktowane jako przejęcie praw płatnika składek. Co do zasady przepisy składkowe nie regulują kwestii sukcesji uprawnienia do posługiwania się stopą procentową podmiotu przekształcanego. Dla obciążeń składkowych wydzielona część przedsiębiorstwa jest traktowana jak nowy płatnik, dla którego należy ustalić nową stopę procentową.

Nowy podmiot

Stopę procentową ustala się zależnie od liczby ubezpieczonych w poprzednim roku kalendarzowym bądź w pierwszym miesiącu zgłoszenia do ubezpieczenia wypadkowego. Płatników według tych kryteriów można podzielić na dwie grupy:

1) zgłaszający nie więcej niż 9 ubezpieczonych do ubezpieczenia wypadkowego lub niepodlegających wpisowi do rejestru REGON;

2) zgłaszający co najmniej 10 ubezpieczonych do ubezpieczenia wypadkowego.

Pierwsza grupa płatników opłaca składkę niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności i wynosi ona 50 proc. najwyższej stopy procentowej na ubezpieczenie wypadkowe, czyli obecnie 1,8 proc. (1/2 z 3,6 proc.).

Druga grupa płatników ustala samodzielnie stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na podstawie numeru REGON obowiązującego 31 grudnia roku poprzedniego (lub w dniu zgłoszenia, jeśli płatnik działa od 1 stycznia) oraz tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia w sprawie różnicowania stopy procentowej ubezpieczenia wypadkowego. Zatem składka jest tu powiązania z rodzajem prowadzonej przez podmiot działalności. W kolejnych latach płatnik zgłaszający przez cały rok zatrudnionych do ubezpieczenia wypadkowego oraz prowadzący nadal działalność i wpisany do rejestru REGON będzie składał informację ZUS IWA. Na podstawie danych z trzech lat ZUS ustali indywidualnie stopę procentową. Zatem nawet przez pierwsze cztery lata działalności płatnik może sam ustalać wysokość stopy procentowej.

Poważne konsekwencje

Jeśli płatnik zobowiązany do samodzielnego ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe błędnie ustali liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności, co w konsekwencji spowoduje zaniżenie stopy procentowej, to będzie musiał po stwierdzeniu nieprawidłowości ustalić ją ponownie na podstawie prawidłowych danych oraz opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę. ZUS może w takiej sytuacji wydać decyzję o podwyższeniu płatnikowi stopy procentowej na cały rok składkowy o 50 proc. prawidłowo ustalonej stopy. W przypadku płatników zatrudniających wielu ubezpieczonych koszt takiej pomyłki może być znaczący. Dlatego w razie wątpliwości warto wystąpić do ZUS o interpretację.

Ważne

Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu nie ma znaczenia ich tytuł ubezpieczenia, lecz sam fakt podlegania ubezpieczeniu. Nie wlicza się jednak osób, które cały miesiąc przebywały na urlopie bezpłatnym, wychowawczym, pobierały zasiłek macierzyński, zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego

Ważne

Ustalona na dany rok składkowy stopa procentowa składki wypadkowej nie ulega zmianie w przypadku wzrostu lub spadku liczby zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego

@RY1@i02/2015/171/i02.2015.171.03300010a.804.jpg@RY2@

Marta Nowakowicz-Jankowiak

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167 poz. 1322 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 200, poz. 1692).