Rolnik w radzie nadzorczej: im mniej zarobi, tym lepiej

W 2015 r. weszły w życie nowe przepisy, które objęły ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi członków rad nadzorczych. Zasiadanie w tych organach stało się tytułem do ubezpieczeń społecznych - wystarczy do tego samo powołanie członka, czyli jedynie stosunek korporacyjny. Wskazane ubezpieczenia są obowiązkowe bez względu na to, czy dana osoba podlega ubezpieczeniom z innego tytułu lub jest emerytem albo rencistą. Wynika to z art. 9 ust. 4 i 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Członkostwo to nie wiąże się natomiast z obowiązkami ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego. Może natomiast powstać obowiązek odprowadzania składek na Fundusz Pracy, gdy członek rady nadzorczej nie ukończył 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna), a przychody danej osoby przekroczą wynagrodzenie minimalne. Nie powstanie obowiązek opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przed zmianą przepisów członkowie rad nadzorczych podlegali tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu i nadal są nim objęci.

Dwojakie skutki

O ile dla ubezpieczonych w ZUS ten dodatkowy tytuł ubezpieczenia oznacza mniejszą wypłatę na rękę z tytułu pełnionej funkcji i potencjalnie wyższą emeryturę (bo odprowadzana jest dodatkowa składka), o tyle w przypadku ubezpieczonych w KRUS sytuacja jest bardziej skomplikowana. Tymczasem rolnicy często zasiadają w radach nadzorczych podmiotów, które zbywają ich produkty, a także w bankach spółdzielczych i spółdzielniach (np. mleczarskich). Nie ma też przeszkód, aby wchodzili do składu rad nadzorczych innych podmiotów.

W przypadku osób ubezpieczonych w KRUS funkcja w radzie nadzorczej może skutkować dwojako:

wwypadnięciem z ubezpieczenia w KRUS,

wobowiązkowym ubezpieczeniem w ZUS oprócz ubezpieczenia w KRUS.

Wpływ pełnienia tej funkcji na ubezpieczenie rolnicze określa art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten stanowi, że rolnik lub domownik, który - podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, mimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów (art. 5b ust. 1). Ponadto rolnik lub domownik, o którym mowa w ust. 1, może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając w KRUS oświadczenie o odstąpieniu od tego ubezpieczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym to oświadczenie zostało złożone w KRUS (art. 5b ust. 2).

Liczy się wynagrodzenie

Jeśli więc osoba ubezpieczona w KRUS (rolnik lub domownik) jest jednocześnie członkiem rady nadzorczej, to wówczas od wysokości uzyskiwanych z tego tytułu przychodów zależy los jego ubezpieczenia w KRUS.

W 2015 r. wynagrodzenie minimalne wynosi 1750 zł. Oznacza to, że aby nie wypaść z KRUS z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej, można osiągnąć przychód miesięczny nie wyższy niż 875 zł. Ponadto bezpośrednio przed rozpoczęciem pełnienia funkcji członka rady nadzorczej trzeba podlegać ubezpieczeniu społecznym rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy. O swej dodatkowej aktywności należy poinformować KRUS.

Ten, komu zależy na pozostaniu w KRUS, powinien więc zadbać o to, aby pełnienie funkcji członka rady nadzorczej nie niosło dla niego większych korzyści finansowych. Ten zaś, kto z tego tytułu czerpie większe profity (w stosunku do poprzedniego stanu prawnego są one pomniejszone o składki emerytalne i rentowe), automatycznie przechodzi do ZUS. Powstaje pytanie, czy kiedykolwiek z tego tytułu otrzyma jakiekolwiek świadczenie. Jak wskazał Marek Bucior, podsekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej (odpowiedź z 13 kwietnia 2015 r. na interpelację poselską nr 31477), założeniem było, aby rozwiązanie to dotyczyło osób, dla których praca skutkująca ubezpieczeniem w systemie powszechnym była jedynie zajęciem dodatkowym, natomiast praca w gospodarstwie rolnym powinna być głównym źródłem utrzymania. Skutkiem równoległego podlegania ubezpieczeniom przez rolników (a tym samym odprowadzania składek do obu systemów) jest prawo do uzyskania świadczeń z obu systemów. Wymiar stażu ubezpieczeniowego przekłada się jednak niewątpliwie bezpośrednio na wysokość tego świadczenia.

Wpływ na emeryturę

Emerytura rolnicza przysługuje po osiągnięciu odpowiedniego wieku i stażu ubezpieczeniowego 25 lat (art. 19 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W odniesieniu do osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. nie stosuje się jednak zasady sumowania okresów ubezpieczenia powszechnego i rolniczego (art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Dwuzawodowcy (czyli ci, którzy mają staż ubezpieczeniowy zarówno w KRUS, jak i ZUS; dotychczas byli to głównie chłoporobotnicy) potencjalnie mogą więc nabyć emerytury z obu systemów - zarówno z KRUS, jak i z ZUS.

Emerytura z ZUS, przyznawana według nowych zasad, nie zależy od określonego stażu ubezpieczeniowego - liczy się osiągnięcie odpowiedniego wieku. Przy czym im składek do ZUS wpłynęło mniej, tym świadczenie będzie niższe. Jeśli więc rolnik ma staż - 25 lat ubezpieczenia rolniczego, to nabędzie prawo do emerytury rolniczej. Ponadto może pobierać emeryturę z ZUS - choćby miała być symboliczna.

Jednak ci rolnicy, którzy nie zbiorą 25-letniego stażu ubezpieczenia w KRUS, mają szansę wyłącznie na emeryturę z ZUS.

Dla tych rolników, którzy mają długi staż w KRUS, zmiana zasad ubezpieczania członków rad nadzorczych nie ma dużego znaczenia, bo i tak nabędą prawo do rolniczej emerytury. Podobnie w wypadku tych, którzy z tytułu zasiadania w radach nadzorczych mają przychody poniżej połowy minimalnego wynagrodzenia miesięcznie - wtedy nadal są ubezpieczeni w KRUS. Zmianę przepisów ubezpieczeniowych odczują głównie jako spadek dochodów netto z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej.

Jeśli jednak rolnik ma krótki staż ubezpieczenia rolniczego, lecz chciałby w przyszłości korzystać z emerytury rolniczej (bo np. z rolnictwem wiąże swoją zawodową przyszłość), a z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej ma wysokie pobory, to sytuacja się komplikuje. Mimo woli staje się bowiem owym dwuzawodowcem ze wszystkimi tego konsekwencjami. Trudniej podjąć racjonalną decyzję, szczególnie że zasiadanie w radzie nadzorczej jest kadencyjne. Poza tym nie sposób przewidzieć, jakie przepisy będą obowiązywać w chwili przechodzenia na emeryturę.

"Reforma systemu ubezpieczenia społecznego rolników przewidziana jest w wykazie prac legislacyjnych rządu. Termin opracowania koncepcji tej reformy uwarunkowany jest wprowadzeniem rozwiązań w zakresie liczenia dochodów z działalności rolniczej. System opłacania składek rolniczych powinien być bowiem oparty na dochodowości. Takie zalecenia odnośnie do kształtu przyszłego systemu ubezpieczeń rolników kieruje wobec Polski także Komisja Europejska. Zmiana w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników pociągnie za sobą z pewnością zmianę zasad ustalania emerytury" - napisała Krystyna Gurbiel, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi z 11 kwietnia 2014 r. na interpelację poselską nr 25634.

Opieka nad dziećmi

Warto dodać, że komplikuje się też sytuacja tych ubezpieczonych w KRUS, którzy zajmują się wychowywaniem dziecka i z tej przyczyny mają prawo do ubezpieczeń. W myśl art. 16a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników za rolnika lub domownika podlegającego ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem (zasadniczo - do 3 lat) składka na to ubezpieczenie jest finansowana z dotacji budżetu państwa, pod warunkiem że ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, czyli właśnie w ZUS. Wówczas pełnienie funkcji członka rady nadzorczej skończy się pozbawieniem tego ubezpieczenia - bez względu na uzyskiwane z przychody.

@RY1@i02/2015/097/i02.2015.097.03300070k.802.jpg@RY2@

Magdalena Januszewska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 4 i 9 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 5b ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).