Udział w posiedzeniu rady nadzorczej może pozbawić zasiłku

To, że ZUS może odebrać zasiłek chorobowy po wykryciu, iż chory w trakcie zwolnienia pracuje, jest powszechnie wiadome. Najczęściej chodzi o przypadek, gdy zatrudniony na etacie podczas rzekomej niezdolności do pracy rozkręca własną firmę albo dorabia na dodatkowym zleceniu. W ostatnim czasie dołączyła do tego nowa sytuacja. Coraz więcej decyzji pozbawiających zasiłku dotyczy osób zasiadających w radzie nadzorczej spółki czy spółdzielni, gdy ZUS się dowiaduje, że uczestniczyli choćby w jednym posiedzeniu. Skąd ten wzrost? Odpowiedź jest prosta. Przyczyniła się do tego zmiana przepisów, które od 1 stycznia 2015 r. nałożyły na członków rady nadzorczej obowiązek ubezpieczeń społecznych. Dzięki temu ZUS ma dane, kto pobiera wynagrodzenie za zasiadanie w takich radach. Dotychczas taką informację mógł w zasadzie uzyskać tylko z listu "życzliwego". W praktyce więc uczestnictwo w posiedzeniach rady nadzorczej często nie rodziło konsekwencji.

Rekompensata za utracony zarobek

Obecnie pozbawienie zasiłku w takich wypadkach zaskakuje i budzi nierzadko słuszny sprzeciw ubezpieczonych. Bronią się zazwyczaj incydentalnym charakterem działalności, która przynajmniej w ich opinii nie powinna skutkować odebraniem prawa do zasiłku. Jak więc jest rzeczywiście? Czy każda działalność w czasie zwolnienia lekarskiego może zakończyć się zabraniem zasiłku, nawet udział w jednym posiedzeniu rady? Jak zwykle odpowiedź nie jest jednoznaczna. Wyjaśnienie tego zagadnienia trzeba rozpocząć od podkreślenia celu, na jaki przyznawany jest zasiłek chorobowy - ma on zrekompensować utratę zarobków na skutek choroby. Stąd też zasiłek nie należy się, najogólniej mówiąc, za okresy wykonywania pracy. Taka reguła wynika z przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) stanowiących, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Ustawa zasiłkowa wymaga, aby praca miała zarobkowy charakter, czyli aby wykonywanie określonych czynności przynosiło rzeczywisty dochód. Decydujące o zakwalifikowaniu do pracy zarobkowej jest otrzymywanie wynagrodzenia. Okoliczności te ZUS ustala w drodze kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem.

Więcej kontroli

Sytuacje, w których ZUS pozbawia zasiłku, w praktyce mogą jak najbardziej dotyczyć aktywności przebywających na zwolnieniu lekarskim ubezpieczonych w organach spółek czy spółdzielni. Przypomnijmy, że rok temu wprowadzony został obowiązek ubezpieczeń społecznych członków rad nadzorczych oraz uległy zmianie zasady dotyczące ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają zatem członkowie rad nadzorczych wynagradzani z tytułu pełnienia tej funkcji, bez względu na posiadanie innego tytułu do ubezpieczeń społecznych i bez względu na posiadanie uprawnienia do emerytury lub renty. Członkowie rad nadzorczych podlegają obowiązkowo tym ubezpieczeniom od dnia powołania na członka rady nadzorczej, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zaczęli tę funkcję wykonywać odpłatnie, do dnia zaprzestania pełnienia tej funkcji. Oskładkowanie wynagrodzeń członków rad nadzorczych od 1 stycznia 2015 r. nasiliło kontrole ze strony ZUS. Może się tego spodziewać ubezpieczony zatrudniony na etacie, posiadający dodatkowe źródło dochodu z racji zasiadania w organie nadzorczym spółki z o.o., gdy przebywa na dłuższym zwolnieniu lekarskim. Poprzez skierowanie zapytania do spółki ZUS zbada, czy brał udział w posiedzeniach rady nadzorczej. Jeśli ustali, że w tym okresie brał udział choćby w jednym, odmówi przyznania prawa do zasiłku chorobowego za okres zwolnienia. Uzna bowiem, że ubezpieczony wykonywał w tym czasie pracę zarobkową.

Istotny rodzaj podmiotu

Pojawiają się wątpliwości, czy takie stanowisko organu rentowego jest prawidłowe. Orzecznictwo bardzo niejednolicie traktuje ten problem i co najciekawsze, różnicuje sytuację ubezpieczonych ze względu na... rodzaj spółki. Niektóre sądy podchodzą do spraw tego rodzaju rygorystycznie, uznając, że każda aktywność zmierzająca do osiągnięcia zarobku, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób pobierającego zasiłek, nawet sporadyczna, skutkuje obowiązkiem zwrotu zasiłku chorobowego (np. wyrok Sądu Najwyższego z 2007 r., sygn. akt II UK 10/2007). Inne są bardziej liberalne. I tak np. w wyroku z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II UK 274/13, Sąd Najwyższy dopuścił wykonywanie incydentalnej lub wymuszonej okolicznościami sprawy aktywności zawodowej, np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej, jako usprawiedliwiającej zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. O ile takie stanowisko jest racjonalne, o tyle znaczenie wydaje się mieć stan faktyczny sprawy, w której ono zapadło. Dotyczyło ono bowiem uczestnictwa w radzie nadzorczej Telewizji Polskiej SA i w ocenie sądu istotne były przyczyny, dla których ubezpieczony wziął udział w posiedzeniach rady nadzorczej. W szczególności uznał za ważne to, że spółka realizuje funkcje publiczne, a nie cel gospodarczy. Ta przyczyna może mieć właśnie znaczenie przy dokonywaniu przez sąd, w razie sporu z ubezpieczonym, oceny prawidłowości decyzji ZUS pozbawiającej zasiłku. Inaczej mogą patrzeć na tę kwestię sądy, gdy chodzi o zasiadanie w radzie nadzorczej spółki kapitałowej o charakterze stricte gospodarczym. Tak czy inaczej, kwestią niebudzącą wątpliwości musi być wzajemność wykonanej pracy i osiągniętego zarobku.

W każdym razie ubezpieczeni, którzy oprócz etatu pobierają też wynagrodzenie za zasiadanie w radzie nadzorczej, powinni się poważnie zastanowić, czy wziąć udział w posiedzeniu rady wyznaczonym w czasie zwolnienia lekarskiego. Jeśli ZUS się o tym dowie, a można się tego z dużym prawdopodobieństwem spodziewać, zasiłek odbierze. W tej sytuacji pozostaje droga sądowa, która, jak widać powyżej, nie musi się zakończyć korzystnym dla ubezpieczonego wyrokiem. ©?

Ważne

Pozbawienie prawa do zasiłku następuje wtedy, gdy wykonywana podczas zwolnienia praca przynosi dochód

Na jakiej podstawie organ rentowy odbiera świadczenie

Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Za wykonywanie pracy mogą być uznane czynności przynoszące dochód, w tym:

● udział w posiedzeniach rady nadzorczej

● praca na dodatkowym zleceniu

● prowadzenie własnej działalności gospodarczej

● wykonywanie umowy o dzieło

@RY1@i02/2016/013/i02.2016.013.03300010a.803.jpg@RY2@

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 22, art. 9 ust. 4 i 9 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 17, art. 66 ust. 2, art. 68 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 80 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).