Kiedy pracodawca może powierzyć inną pracę

Kodeks pracy w art. 42 par. 4 k.p. przewiduje możliwość powierzenia pracownikowi w innej pracy bez stosowania dość uciążliwej procedury zmiany warunków umowy o pracę poprzez tzw. wypowiedzenie zmieniające.

Powyższe uprawnienie pracodawcy nie może być realizowane w sposób dowolny. Muszą bowiem zaistnieć uzasadnione potrzeby zakładu pracy. Zmiana ta nie może spowodować obniżenia wynagrodzenia pracownika. Powierzona praca powinna odpowiadać kwalifikacjom pracownika, a okres zmiany nie może przekroczyć trzech miesięcy w roku kalendarzowym.

Pracodawca przenosi pracownika do innej pracy na okres do trzech miesięcy na zasadzie polecenia. Pracownik, który do takiego polecenia się nie zastosuje, musi liczyć się z tym, że pracodawca rozwiąże umowę o pracę. Odmowa podjęcia czynności pracowniczych, powierzonych w trybie art. 42 par. 4 k.p. w przypadkach uzasadnionych potrzebami zakładu pracy, może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Niewykonanie takiego polecenia bowiem jest ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych.

Jeśli pracownik wniesie odwołanie od rozwiązania umowy o pracę, wówczas do kompetencji sądu pracy należeć będzie ocena, czy potrzeby pracodawcy uzasadniały skorzystanie z art. 42 par. 4 k.p. i czy wobec tego odmowa przez pracownika podjęcia tej innej pracy mogła uzasadniać jego zwolnienie z pracy na podstawie art. 52 k.p. (por. wyrok SN z 26 września 1978 r., I PRN 54/78, OSNCP 1979/360).

Pracownikowi, któremu pracodawca na podstawie art. 42 par. 4 k.p. powierzył inną pracę, nie przysługują roszczenia przewidziane w razie nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 par. 1 k.p.) albo jej warunków (art. 45 par. 1 k.p. w związku z art. 42 par. 1 k.p.).

Żaden przepis prawa pracy nie przewiduje również odszkodowania dla pracownika, któremu pracodawca powierzył wykonywanie innej pracy na podstawie art. 42 par. 4 k.p.

Jednak zgodnie z art. 300 k.p., w sprawach nieunormowanych w prawie pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio niesprzeczne z zasadami prawa pracy przepisy kodeksu cywilnego. Pracownik, który twierdzi, że wskutek powierzenia mu innej pracy doznał szkody, może zatem dochodzić jej naprawienia na zasadach wynikających z kodeksu cywilnego. Przepisem, który może stanowić podstawę prawną obowiązku odszkodowawczego pracodawcy, jest art. 471 k.c. Zgodnie z jego treścią dłużnik (tutaj pracodawca) obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (wynikającego w tym przypadku z umowy o pracę), chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Art. 42 par. 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).