Czy pracodawca może wydać polecenie pełnienia dyżuru

Właściciel zakładu wydaje pracownikowi polecenia, aby pełnił dyżury poza normalnymi godzinami pracy.

- Czy pracodawca ma do tego prawo i czy w takich przypadkach powinienem wykonywać jego polecenia - pyta pan Piotr z Koła.

Kwestie te uregulowane są w przepisach art. 151⁵ par. 1 kodeksu pracy. Według tych regulacji pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (dyżur).

Czasu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy. Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133 kodeksu pracy. Według art. 132 kodeksu pracownikowi - generalnie - przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Z kolei zgodnie z art. 133 kodeksu pracy pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

Według unormowań art. 151⁵ par. 3 za czas dyżuru, z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, pracownikowi przysługuje czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia. Wspomniane regulacje nie stosują się jedynie do pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Z przedstawionych unormowań wynika, że pełnienie dyżuru jest obowiązkiem pracownika. Niewykonanie przez pracownika polecenia pracodawcy odbycia dyżuru może być potraktowane jak naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Krzysztof Tomaszewski

Podstawa prawna

Art. 132 i 133 i art. 151⁵ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).