Kiedy można uznać, że zatrudnienie pracownika ma cechy stosunku pracy

Zawarcie w umowie zlecenia klauzuli, która dopuszcza wykonywanie usług przez osobę trzecią, uniemożliwia przyjęcie, że Antoni B. jest zatrudniony w ramach stosunku pracy.

Przedmiotem zobowiązania ze stosunku pracy jest bowiem osobiste wykonywanie przez pracownika rodzajowo określonej pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem.

Klauzula zezwalająca na posługiwanie się zastępcą nie jest zatem możliwa przy umowie o pracę. Niedopuszczalne jest bowiem przyjęcie wyjątków od zasady osobistego wykonywania umówionej pracy.

Inaczej jest natomiast w przypadku umowy zlecenia. Strony tej czynności prawnej mogą postanowić, że na powierzenie osobie trzeciej wykonywania czynności stanowiących przedmiot zobowiązania powinien zleceniobiorca uzyskać każdorazowo pisemną akceptację zleceniodawcy. Jest to zgodne z przepisem art. 738 par. 1 k.c., który stanowi w zdaniu pierwszym, że przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności.

Od zasady osobistego wykonania zlecenia, którego przedmiotem jest dokonanie określonej czynności prawnej, czyli zlecenia sensu stricto (art. 734 par. 1 k.c.), prawodawca dopuszcza więc szerokie odstępstwa (por. wyrok SN z 2 grudnia 1998 r., I PKN 458/98, OSNAPiUS 2000/3/94).

Ponadto należy także zwrócić uwagę, że w praktyce większość zawieranych umów zlecenia ma charakter umów o świadczenie usług. Do tych umów, nieuregulowanych innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tym przypadku zakres wspomnianych odstępstw przy świadczeniu czynności faktycznych może być niekiedy jeszcze szerszy.

Do innych elementów charakterystycznych stosunku pracy jest podporządkowanie pracownicze. W postanowieniu z 23 maja 2003 r. Sąd Najwyższy (I PK 47/03, niepublikowany) zwrócił jednak uwagę, że ogólna kontrola nad pracą osoby zatrudnionej na podstawie umowy zlecenia dokonywana przez zleceniodawcę z punktu widzenia rezultatów zleconej działalności nie świadczy o podporządkowaniu pracowniczym.

@RY1@i02/2009/217/i02.2009.217.168.010c.001.jpg@RY2@ 

Krzysztof Chyba, ekspert z zakresu prawa pracy

Krzysztof Chyba

ekspert z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 738, art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 22 par. 1-1² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).