W jaki sposób należy prawidłowo obliczyć czas pracy zatrudnianych młodocianych

Pracownicy młodociani podlegają szczególnej ochronie. Przyszły pracodawca powinien im zatem stworzyć odpowiednie warunki pracy. Dotyczy to zarówno rodzaju wykonywanej pracy, jak i czasu jej trwania. Ta grupa zatrudnionych objęta jest odrębnymi regulacjami dotyczącymi organizowania czasu i warunków wykonywanej pracy. Pracodawca decydujący się na zatrudnienie takich pracowników nie może w dowolny sposób zlecać im pracy

@RY1@i02/2011/232/i02.2011.232.217000300.802.jpg@RY2@

Magdalena Kasprzak, ekspert z zakresu prawa pracy

Pracownikiem młodocianym jest osoba, która przekroczyła 16 rok życia, ale nie ukończyła jeszcze 18 lat (art. 190 par. 1 k.p.). Pracodawca może dopuścić do zatrudnienia wyłącznie takiego kandydata, który:

l ukończył co najmniej gimnazjum,

l przedstawił świadectwo lekarskie stwierdzające, że określony w umowie o pracę rodzaj pracy nie zagraża jego zdrowiu.

Wyjątki od tej zasady przewidują przepisy rozporządzenia z 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz.U. nr 214, poz. 1808).

Zasadniczo młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych powinien być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego, które może odbywać w formie nauki zawodu, przyuczenia do wykonywania określonej pracy i rzemieślniczego przygotowania zawodowego. Oprócz tego młodocianego można również zatrudnić przy wykonywaniu prac lekkich. Zatrudnianie przy pracach ujętych w wykazie prac wzbronionych jest niedopuszczalne.

Niezależnie jednak od celu zatrudnienia takiego pracownika, obowiązują go skrócone normy czasu pracy. Pracodawca, który zawarł z młodocianym umowę o pracę przy lekkiej pracy, ustalając wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego, powinien uwzględnić tygodniową liczbę godzin jego nauki, wynikającą z programu nauczania młodocianego oraz jego rozkładu zajęć szkolnych.

Praca lekka nie może bowiem utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku nauki. W tym celu pracodawca jest zobowiązany do ustalenia liczby godzin pracy oraz ich rozplanowania w poszczególnych dniach, w taki sposób, aby pracownik młodociany miał swobodną możliwość uczęszczania do szkoły oraz przygotowywania się do bieżących zajęć. W związku z tym tygodniowy wymiar czasu pracy w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. Wymiar ten nie jest wymiarem przeciętnym, ustalonym dla określonego okresu rozliczeniowego, a zatem w każdym tygodniu liczba godzin pracy nie może być większa niż 12. Wymiar dobowy czasu pracy pracownika młodocianego w dniach uczestniczenia w zajęciach szkolnych nie może przekraczać 2 godzin, przy czym nie zostało określone, w jakiej fazie dnia pracownik młodociany może taką pracę wykonywać. Możliwe jest zatem, że praca taka będzie wykonywana przed zajęciami szkolnymi lub po ich zakończeniu.

Natomiast w dniu, w którym młodociany nie uczestniczy w zajęciach szkolnych, można mu zlecić pracę w wymiarze nieprzekraczającym 8 godzin. Wyjątkiem jest młodociany, który nie ukończył 16 lat, jego dobowy wymiar czasu pracy nie może być dłuższy niż 6 godzin (art. 202 k.p.).

Do czasu pracy młodocianego wlicza się również czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy. Oznacza to zatem, że czas nauki w szkole (czas dokształcania teoretycznego) jest traktowany jako czas pracy młodocianego.

Wynagrodzenie za pracę młodocianego przysługuje za pracę wykonaną przez niego w jego normie czasu pracy, a także za czas nauki wliczany do czasu pracy.

W konsekwencji tygodniowy czas pracy pracowników młodocianych do ukończenia 16 lat wynosi do 30 godzin, a młodocianych po ukończeniu 16 lat - do 40 godzin.

W okresie ferii szkolnych tygodniowa norma czasu pracy pracownika młodocianego zatrudnionego przy pracach lekkich nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin na tydzień.

Tygodniowa norma czasu pracy nie jest normą przeciętną, ustaloną dla określonego okresu rozliczeniowego. W każdym tygodniu pracy pracownik młodociany nie może pracować dłużej niż 35 godzin, przy czym przekroczenie tej normy w każdym tygodniu pracy ma charakter pracy w godzinach nadliczbowych, co jest w ich przypadku niedozwolone.

W sytuacji gdy dobowy wymiar czasu pracy młodocianego przekracza 4,5 godziny, niezależnie od tego, czy młodociany jest zatrudniony w celu przygotowania zawodowego czy w celach zarobkowych, przysługuje mu przerwa w pracy.

Pracodawca jest obowiązany wprowadzić młodocianemu przerwę w pracy, która trwa nieprzerwanie 30 minut. Jednocześnie niedopuszczalne jest wydłużenie młodocianemu pracy o czas, w którym korzystał on z przerwy. Przerwa ta jest bowiem wliczona do czasu pracy.

Młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej (art. 203 k.p.). Pora nocna przypada pomiędzy godzinami 22.00 a 6.00. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku młodocianych, którzy:

● nie ukończyli gimnazjum,

l nie posiadają kwalifikacji zawodowych do odbycia przygotowania zawodowego,

l nie mają 16 lat i nie ukończyli gimnazjum,

l nie mają16 lat i ukończyli gimnazjum

- pora nocna jest nieco dłuższa i obejmuje godziny pomiędzy 20.00 a 6.00.

Tak jak zwykłym pełnoletnim pracownikom, młodocianym należy zapewnić nieprzerwany odpoczynek dobowy i tygodniowy. Ustalając zatem godziny pracy młodego pracownika, należy wziąć pod uwagę, że przysługuje mu obejmująca porę nocną, nieprzerwana przerwa, która powinna trwać co najmniej 14 godzin, oraz minimum 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

Pracodawca zatrudniający pracowników młodocianych powinien pamiętać, że naruszenie zasad dotyczących organizacji czasu pracy tej grupy pracowników stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Jest ono zagrożone karą grzywny od 1000 do 30 000 zł (art. 281 pkt 6 k.p.).

Zatrudniając młodocianych, pracodawca musi mieć na uwadze szczególne uregulowania dotyczące ich czasu pracy. Wynika z nich obowiązek takiego ustalenia wymiaru i rozkładu czasu pracy, który uwzględniać będzie tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Dobowy wymiar czasu młodocianego:

● do 16 lat wynosi do 6 godzin,

● powyżej 16 lat - 8 godzin na dobę.

Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy pracach lekkich, w okresie odbywania zajęć szkolnych, nie może przekraczać 12 godzin, a w dniu, w którym młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych - dwóch godzin. W okresie ferii szkolnych wymiar jego czasu pracy nie może zaś przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.

Młodociani nie mogą być zatrudniani w systemach czasu pracy przewidujących w niektórych dniach dłuższą pracę niż - odpowiednio - 6 lub 8 godzin na dobę. Pracodawcę obowiązują zakazy związane z zatrudnieniem młodocianych w godzinach nadliczbowych i porze nocnej. Tygodniowe normy czasu pracy ustalane dla pracowników młodocianych są sztywne, co oznacza, że nie można rekompensować nadwyżki godzin w jednym tygodniu mniejszą ilością pracy w innym.

Młodocianego obowiązuje pięciodniowy tydzień pracy z prawem do wolnej niedzieli. Zatrudniony w pełnym wymiarze właściwego dla niego czasu pracy może z reguły pracować tylko od poniedziałku do piątku lub od wtorku do soboty.

W przypadku gdy dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany zapewnić mu przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, która wliczana jest do czasu pracy.

Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.

Pracodawca planuje zatrudnić dwóch młodocianych - siedemnastoletnią uczennicę przy pracach lekkich (jej zajęcia szkolne odbywają się w poniedziałki, środy i piątki i trwają po 4 godziny) oraz siedemnastoletniego ucznia wieczorowej szkoły zawodowej w ramach przygotowania zawodowego. Jego obowiązkowe zajęcia szkolne, na które uczęszcza, odbywają się w poniedziałki, środy i piątki i trwają również po 4 godziny. Ustalenie warunków i czasu pracy obu pracowników powinno zostać dokonane według następujących zasad. Prace lekkie zostały zdefiniowane jako prace, które nie powodują zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie utrudniają młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego.

Konkretne rodzaje takich prac ustala pracodawca.

Przed zatrudnieniem młodocianego w innym celu niż przygotowanie zawodowe pracodawca musi ustalić w regulaminie pracy wykaz prac lekkich występujących w jego zakładzie. W przypadku gdy nie ma on obowiązku wydania tego dokumentu (gdy zatrudnia mniej niż 20 pracowników), wykaz ten ustala w odrębnym akcie. Wykaz ten nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym. Poza tym przy jego ustalaniu pracodawca jest zobowiązany współdziałać z innymi instytucjami.

Do wprowadzenia wykazu pracodawca potrzebuje akceptacji lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy, oraz właściwego inspektora pracy.

Przed rozpoczęciem pracy przez młodocianego pracodawca ma obowiązek:

● zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac,

● uzyskać od niego oświadczenie o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy,

● skierować młodocianego na badania lekarskie.

Zatrudniając młodocianych przy pracach lekkich, pracodawca musi mieć na uwadze szczególne uregulowania dotyczące ich czasu pracy. Wynika z nich obowiązek takiego ustalenia wymiaru i rozkładu czasu pracy, który uwzględniać będzie tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Zajęcia uczennicy trwają:

- poniedziałek - 4 godziny,

- środa - 4 godziny,

- piątek - 4 godziny.

Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin, a w dniu, w którym młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych - dwóch godzin. Pracodawca może zatem zobowiązać uczennicę do pracy według następującego rozkładu: poniedziałek (2 godziny), wtorek (3 godziny), środa (2 godziny), czwartek (3 godziny), piątek (2 godziny).

Jedynie w okresie ferii szkolnych wymiar czasu pracy takiego młodocianego może zostać wydłużony do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.

Czas pracy młodocianego w wieku powyżej szesnastu lat w okresie nauki w szkole nie może przekraczać ośmiu godzin łącznie z czasem nauki. Oznacza to, że w tych dniach, w których młodociany uczęszcza do szkoły wieczorowej, jego dobowy wymiar czasu pracy wynosi cztery godziny. Dla pracodawcy oznacza to, że dobowy wymiar pracy młodocianego pracownicy w dni, w które uczęszcza do szkoły nie może przekroczyć 4 godzin. W pozostałe dni, czyli dni bez zajęć szkolnych, pracownik może pozostawać w pracy dłużej - poniedziałek (4 godziny), wtorek (8 godzin), środa (4 godziny), czwartek (8 godzin), piątek (4 godziny)

Pamiętajmy również, że w przypadku, gdy dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy.

Art. 129, art. 130, art. 190 - 204, art. 291 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).