Czy do umowy o pracę można wprowadzić kary umowne

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej pracowników są określone w sposób kompleksowy w kodeksie pracy.

Zawieranie w umowach o pracę klauzul pozwalających pracodawcy domagać się od pracownika kar umownych za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie obowiązków pracowniczych stanowi próbę obejścia ograniczenia dopuszczalności dochodzenia odszkodowania od pracowników.

Na zastrzeganie kar umownych pozwala kodeks cywilny. Istota takich kar sprowadza się do tego, że w przypadku powstania szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, jej naprawienie nastąpi przez zapłatę określonej sumy, którą stanowi właśnie kara umowna. Dopuszczalność zastrzegania w umowach o pracę lub innych umowach zawartych przez strony stosunku pracy kar umownych została jednak zakwestionowana przez Sąd Najwyższy. W wyroku z 8 stycznia 2008 r. (II PK 120/07, OSNP 2009/3-4/40, wyraził on pogląd, iż przewidziane kodeksem pracy zasady odpowiedzialności pracowników za szkodę wyrządzoną pracodawcy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych stanowią odrębną od przewidzianej w kodeksie cywilnym regulację skutków niewykonania tego rodzaju zobowiązania, która w zakresie dotyczącym reguł naprawiania szkody wyrządzonej pracodawcy przez pracownika ma charakter wyczerpujący.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego tylko w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy. Nie można do nich zaliczyć odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.

Niedopuszczalność zastrzeżenia przez strony stosunku pracy kar umownych dotyczy wszystkich rodzajów szkód, jakich doznać może pracodawca w trakcie trwania stosunku pracy, w szczególności odpowiedzialności pracownika z tytułu naruszenia zakazu konkurencji w czasie zatrudnienia. Kary takie mogą być natomiast uznane za zgodne z prawem w tych sytuacjach, gdy kodeks pracy nie zawiera własnej regulacji, a tak jest w przypadku odpowiedzialności pracownika za naruszenie zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Z tego powodu słusznie zastrzeganie kar umownych za naruszenie umów o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy znajduje akceptację w orzecznictwie sądów

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 483 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).