Czy zmiana warunków wymaga wypowiedzenia

ekspert z zakresu prawa pracy

Ściśle określone kryteria nie są wymagane przy wypowiedzeniu warunków pracy lub płacy, ale pracodawca musi zachować zasadę równego traktowania pracowników przy określaniu warunków zatrudnienia.

Zmiany w warunkach pracy wskazanych w umowie o pracę pracodawca przeprowadza w drodze porozumienia zmieniającego, a w razie braku współpracy z pracownikiem w tej sprawie - poprzez wypowiedzenie zmieniające (warunków pracy lub płacy). Do tego wypowiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (art. 42 par. 1 k.p.). Oznacza to m.in. obowiązek podania przyczyny. Musi ona być prawdziwa i rzeczywista, co - w razie sporu - podlega badaniu przez sąd.

Sąd ustala, czy wskazana przyczyna uzasadniała wypowiedzenie warunków pracy lub płacy oraz czy działanie pracodawcy było nadużyciem prawa. Po drugie - ocenia, czy zaproponowanie nowych warunków zatrudnienia nie zmierzało do faktycznego pozbycia się pracownika, których ten obiektywnie nie mógł zaakceptować.

Jeżeli przyczynę stanowi reorganizacja, sąd stwierdza, czy miała ona albo ma miejsce. Przykładowo, nie jest uzasadnione wypowiedzenie jedynie formalnie ze względów reorganizacyjnych, a w rzeczywistości w celu szykany pracownika zwracającego uwagę na nieprawidłowości w danym dziale. Natomiast jeżeli dokonanie wypowiedzenia zmieniającego było w ustalonych okolicznościach sprawy usprawiedliwione obiektywną potrzebą racjonalizacji zatrudnienia i pracodawca w drodze wypowiedzenia warunków pracy zaproponował pracownikowi nowe warunki zatrudnienia (miejsce pracy), które mogły być przez niego zaakceptowane, to sąd nie może decydować za pracodawcę o zastosowaniu wypowiedzenia zmieniającego wobec innego pracownika (wyrok SN z 2 czerwca 2000 r., I PKN 689/99, OSNP 2001/23/690). Podobnie przyjął SN w wyroku z 7 lipca 2000 r. (I PKN 8/00, niepublikowany). Stwierdził, że takie okoliczności jak wymiar stażu pracy, kwalifikacje pracownika, jego sytuacja rodzinna stanowią niekiedy pomocnicze kryteria oceny wyboru konkretnego pracownika do zwolnienia definitywnego, nie mogą natomiast ograniczać prawa pracodawcy do dokonania wypowiedzenia zmieniającego, które nie prowadzi do ustania, ale przekształca stosunek pracy - umożliwiając pracownikowi utrzymanie zatrudnienia.

Podsumowując, typując pracowników do zmian pracodawca nie musi ściśle określać ich warunków, jak to ma miejsce w przypadku typowania do zwolnień. Jednakże takie postępowanie sprzyja zachowaniu zasady równego traktowania. Obowiązuje ona bowiem przy ustalania warunków zatrudnienia, a więc także przy ich zmianach.

Art. 18^3a, 18^3b par. 1 i 2, art. 42 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).