Czy bezpłatny urlop chroni przed zwolnieniem

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Tak, zatrudnienie pracownika będącego na urlopie bezpłatnym podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę, która istotnie ogranicza możliwość złożenia mu wypowiedzenia. Od zasady tej istnieją jednak wyjątki pozwalające pracodawcy na wypowiedzenie umowy o pracę.

Ochrona stosunku pracy pracownika korzystającego z urlopu bezpłatnego wynika z art. 41 k.p., w myśl którego pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Zakaz ten obejmuje także wypowiedzenie zmieniające warunki pracy lub płacy (art. 42 k.p.). Zatem pracodawca przez okres urlopu bezpłatnego nie może wypowiedzieć pracownikowi umowy o pracę ani też jej warunków. Gdyby pracodawca złożył jednak pracownikowi przebywającemu na urlopie bezpłatnym wypowiedzenie, wówczas pracownik może wnieść odwołanie do sądu pracy, żądając uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy lub zasądzenia odszkodowania.

Od zakazu wypowiadania umów o pracę pracownikom korzystającym z urlopu bezpłatnego istnieją wyjątki zawarte w art. 41¹ k.p. oraz w ustawie z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dalej ustawa). Zgodnie bowiem z art. 41¹ par. 1 k.p. w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41 ani przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Można więc w razie upadłości czy likwidacji pracodawcy wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi będącemu na urlopie bezpłatnym. Dopuszczalne jest także w takiej sytuacji wręczenie mu wypowiedzenia zmieniającego. Wskazywał na to również Sąd Najwyższy w wyroku z 15 marca 2001 r. (I PKN 447/00, OSNP 2002/24/593).

Ponadto, w myśl art. 5 ust. 3 i 4 ustawy, przy zwolnieniu grupowym, pracodawca z przyczyn niedotyczących pracowników może zawsze zastosować wobec pracowników na urlopie bezpłatnym wypowiedzenie zmieniające ich warunki pracy lub płacy. Przy czym w razie obniżenia przez to ich wynagrodzenia nie mają oni prawa do dodatków wyrównawczych. Ponadto pracodawca może również wypowiedzieć tym pracownikom umowę o pracę. Jest to jednak dopuszczalne tylko w przypadku, gdy ich urlop bezpłatny trwa przynajmniej 3 miesiące. Przykładowo więc, jeśli w przedsiębiorstwie przeprowadzane są zwolnienia grupowe, a pracownik korzystał z urlopu bezpłatnego przez okres dziewięciu miesięcy i pracodawca wręczył mu pismo zawierające wypowiedzenie mu umowy o pracę z powodu likwidacji jego stanowiska pracy i zmniejszenia zatrudnienia, to wówczas uznać należy, że pracodawca postąpił prawidłowo, gdyż był już uprawniony do wypowiedzenia umowy o pracę.

Natomiast w przypadku zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracowników, określonych w art. 10 ustawy, pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę pracownikom na urlopie bezpłatnym trwającym co najmniej 3 miesiące, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu. Przy czym wyrażenie sprzeciwu będzie wiążące dla pracodawcy i uniemożliwi mu zgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Pracodawca może także wypowiedzieć tym pracownikom warunki pracy i płacy, jeżeli z przyczyn ich niedotyczących nie jest możliwe dalsze ich zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy. W takim przypadku stosuje się art. 38 k.p. przewidujący obowiązek konsultowania zamiaru wypowiedzenia z organizacją związkową reprezentującą pracownika (art. 10 ust. 2 i 3 ustawy). Zatem w przypadku zwolnień indywidualnych wypowiedzenie umowy o pracę pracownikom na urlopach bezpłatnych jest bardziej utrudnione, gdyż pracodawca musi tu współdziałać ze związkami zawodowymi.

Art. 38, art. 41, art. 41¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 3 i ust. 4, art. 10 ust. 2 i 3 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).