Czy związek musi poinformować o liczbie członków

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Organizacje związkowe niespełniające kryteriów ustawowych (zrzeszające mniej niż dziesięciu członków będących pracownikami, wykonawcami lub funkcjonariuszami) pozbawione są uprawnień, jakie przepisy przewidują dla związków zawodowych działających na szczeblu zakładowym w zakresie indywidualnego prawa pracy, w szczególności w zakresie zajmowania stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych.

Ponadto członkowie zarządu takiej organizacji nie będą także mogli korzystać ze szczególnej ochrony stosunku pracy przewidzianej dla działaczy związkowych (art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 13 października 2004 r. (II PK 41/2004, OSNP 2005/8/107). Dla sprawdzenia tych kryteriów przewidziano dla związków obowiązek udzielania stosownej informacji.

Organizacja związkowa jest zobowiązana co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - przedkładać pracodawcy informację o łącznej liczbie członków tej organizacji.

Przepisy nie określają skutków niewypełnienia tego obowiązku przez organizację związkową. W moim przekonaniu niewypełnienie tego obowiązku informacyjnego nie powinno samo w sobie powodować utraty ustawowych uprawnień przez organizację związkową, a zatem nie powinno też uchylać ewentualnej szczególnej ochrony stosunku pracy działaczy takiego związku. Brak jest bowiem w ustawie takiej sankcji, a decydować powinna rzeczywista liczba członków, nie zaś sama informacja.

W kwestii tej stanowisko zajmował także Sąd Najwyższy. W wyroku z 15 listopada 2006 r. (I PK 135/06, OSNP 2007/21-22/311) wskazał, że w przedmiocie uprawnień zakładowej organizacji związkowej pracodawca jest związany informacją przekazaną w trybie art. 25¹ ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, a dla wykonywania uprawnień zakładowej organizacji związkowej istotna jest liczba członków związku w dniu, w którym pracodawcy została przekazana informacja w trybie powołanego przepisu.

Sąd Najwyższy stwierdził również, że jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (dziesięciu dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał od związku wymaganych informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia, co nie wyłącza możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie zrzeszała ona co najmniej dziesięciu członków. Warto też przywołać pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 9 kwietnia 2008 r. (II PK 280/07, LEX nr 469169), w którym wskazano, że informacja przedstawiana pracodawcy przez organizację związkową w ramach obowiązku nałożonego na nią z mocy art. 25¹ ust. 1 ustawy o związkach zawodowych nie jest oświadczeniem woli, lecz oświadczeniem wiedzy. Informacja ta, zawierająca dane (fakty) obiektywnie istniejące i niezależne od woli organizacji związkowej i pracodawcy, sama przez się nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia, a jedynie pozwala na uzyskanie przez pracodawcę wiedzy, czy organizacja posiada uprawnienia organizacji zakładowej w rozumieniu art. 25¹ ust. 1 ustawy, a w konsekwencji, czy wskazani uchwałą jej zarządu pracownicy podlegają ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy.

Art. 25¹ ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t. j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).