W jaki sposób wyegzekwować umowę o pracę

Zgodnie z art. 22 par. 1 kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Wykonywanie obowiązków w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.

O tym, jaka umowa rzeczywiście łączy zatrudnionego z firmą, decyduje wola obu stron oraz cel umowy. Zanim np. zleceniobiorca zażąda uznania, że łączy go z firmą stosunek pracy, powinien ustalić - w miarę możliwości - jaki zamiar miał pracodawca, zawierając z nim umowę cywilnoprawną. Jeżeli okaże się, że faktycznie chce on, aby zleceniobiorca wykonywał obowiązki na warunkach zastrzeżonych dla stosunku pracy (czyli świadczył pracę określonego rodzaju za wynagrodzeniem, w miejscu, czasie i pod kierownictwem pracodawcy) to pewne jest, że obie strony łączy umowa o pracę, a nie kontrakt cywilnoprawny.

Osoba, która chce, aby firma podpisała z nią umowę o pracę, może skorzystać z pomocy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Eksperci PIP udzielają pracownikom porad prawnych. Dzięki temu zatrudnieni mogą zyskać pomoc w ustaleniu, czy z firmą łączy ich stosunek pracy. Pracownik może też złożyć skargę na podmiot, który go zatrudnia, co będzie wiązało się z koniecznością kontroli. Jeżeli w jej wyniku okaże się, że pracodawca zawarł umowę cywilnoprawną zamiast umowy pracę, grozi mu kara grzywny do 30 tys. zł oraz powództwo przed sądem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Inspektor może wnieść taki pozew nawet bez zgody samego zleceniobiorcy.

Podstawą powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy jest art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy należą zawsze do właściwości sądów rejonowych. Osoba wnosząca pozew w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pracy powinna przedstawić też dowody potwierdzające okoliczności, na które powołuje się w pozwie i w toku postępowania sądowego (najczęściej będą to zeznania świadków i dokumenty).

Art. 22 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).