Kiedy będzie przysługiwał urlop ojcowski

ekspert z zakresu prawa pracy

To, czy pracodawca będzie zobowiązany uwzględnić wniosek podwładnego, zależy od terminu, jaki upłynął od uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka, oraz od tego, czy pracownik korzystał już z prawa do urlopu ojcowskiego (do 31 grudnia 2010 r.).

1 stycznia weszły bowiem w życie nowe przepisy dotyczące urlopu ojcowskiego dla pracowników ojców adopcyjnych, które w odróżnieniu od uregulowań dotychczasowych zapewniają im możliwość skorzystania z tego prawa także po ukończeniu przez dziecko pierwszego roku życia (przepisy ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy). Wprawdzie obecne brzmienie art. 182³ par. 1 pkt 1 k.p. jest tożsame z obowiązującym dotychczas przepisem, zgodnie z którym pracownik wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze dwóch tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Jednakże dodany do powyższego paragrafu pkt 2 wprowadza już nową regulację, stosownie do której wspomniane prawo przysługuje także do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko siódmego roku życia (zaś w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie dziesiątego roku życia). Przy tym z uprawnienia tego można skorzystać jednorazowo, wyczerpując przesłanki określone w art. 182³ par. 1 pkt 1 albo w pkt 2 powołanego artykułu. Dodatkowo powołana wyżej ustawa o zmianie ustawy - Kodeks pracy wprowadziła przepis przejściowy, który stanowi, iż nowo dodaną regulację (tj. art. 182³ par. 1 pkt 2 k.p.) nie stosuje się do pracownika ojca wychowującego dziecko przysposobione, który skorzystał z urlopu ojcowskiego w związku z przysposobieniem dziecka przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (art. 2 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy). Powyższe wiąże się z faktem, iż obowiązujący do 31 grudnia 2010 r. przepis art. 182³ par. 1 k.p. obejmował zarówno ojca biologicznego, jak i adopcyjnego dziecka. Wynikało to z unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wedle których przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi. Ponadto przez przysposobienie ustaje także dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym. W związku z tym mogła zaistnieć sytuacja, w której pracownik ojciec adopcyjny dziecka wykorzystał już prawo do urlopu ojcowskiego. W praktyce jednak tego rodzaju przypadki były niezwykle rzadkie z uwagi na długotrwałość procedury sądowej związanej z uzyskaniem prawomocnego postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka. Zazwyczaj bowiem kończyła się ona po osiągnięciu przez dziecko 12. miesiąca życia. Zatem wykorzystanie przez pracownika prawa do urlopu ojcowskiego na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącza jego prawo do powtórnego skorzystania z tego prawa na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 182³ par. 1 pkt 2 k.p.

Należy też pamiętać, iż mocą art. 3 ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy w 2011 r. pracownik może się zwrócić do pracodawcy z wnioskiem o tydzień urlopu ojcowskiego. Wprowadzony w art. 182³ par. 1 k.p. wymiar dwóch tygodni będzie obowiązywał dopiero w 2012 roku.

Zgodnie z art. 182³ par. 2 k.p. urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika ojca wychowującego dziecko, który należy złożyć w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest natomiast obowiązany uwzględnić taki wniosek pracownika. Przy tym należy pamiętać o konieczności przestrzegania ustawowego terminu 7 dni. Wprawdzie złożenie takiego wniosku w terminie wcześniejszym jest dla pracodawcy także wiążące, albowiem przepis posługuje się sformułowaniem "w terminie nie krótszym niż 7 dni", niemniej przedstawienie pracodawcy wspomnianego wniosku w terminie krótszym niż przewidziany przepisami kodeksu pracy (np. 5 dni) powoduje, iż nie jest on już dla pracodawcy wiążący. Nie ma to jednak wpływu na utratę przez pracownika ojca wychowującego dziecko prawa do urlopu ojcowskiego. Powtórne złożenie wniosku w celu skorzystania z tego urlopu może bowiem nastąpić aż do upływu terminu ustawowych przesłanek.

Art. 182³ par. 1 i 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 2 i art. 3 ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz.U. nr 249, poz. 1655).