Urlop wychowawczy zamiast niani

Czy prawo do wychowawczego zależy od stażu pracy

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.815.jpg@RY2@

Prawo do urlopu wychowawczego jest uzależnione od stażu pracy. Na szczęście wymagania, jakie należy spełnić, by skorzystać z tego uprawnienia, nie są wygórowane.

Do skorzystania z urlopu trzeba się wykazać co najmniej 6-miesięcznym okresem zatrudnienia. Nie chodzi tu o zakładowy staż, czyli okres zatrudnienia w jednej firmie, ale o zsumowane okresy zatrudnienia u wszystkich pracodawców. Przepisy nie wymagają, by rodzic wykazał się faktycznym świadczeniem pracy przez co najmniej 6 miesięcy. Nie ma problemu, by urlop wychowawczy nabyła osoba, która większą część 6-miesięcznego okresu przechorowała.

Podstawa prawna

Art. 186 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy pracownik sam decyduje o urlopie na opiekę nad dzieckiem

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.816.jpg@RY2@

Teoretycznie o terminie wykorzystania urlopu wychowawczego decyduje pracownik. Pracodawca jest związany terminami, w jakich rodzic chce skorzystać z wychowawczego. Ustawodawca zadbał jednak o interesy pracodawcy i wprowadził wymóg, by rodzice składali wnioski o wychowawczy z wyprzedzeniem. Zasady udzielania takiego urlopu zostały określone w rozporządzeniu ministra pracy. Zgodnie z tymi przepisami wniosek o dzielenie urlopu składa się pracodawcy w formie pisemnej na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym zamierza się z niego korzystać. Jeżeli wniosek o urlop zostanie złożony bez zachowania tego terminu, to pracodawca udziela takiego wolnego nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia przez pracownika wniosku. Nie ma jednak przeciwskazań, by pracodawca poszedł na rękę zatrudnionemu rodzicowi i zgodził się na urlop w dogodnym dla niego terminie.

W przepisach jest też uregulowany tryb wycofania wniosku o urlop. Pracownik może zrobić to skutecznie nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu i powinien to zrobić, składając pisemne oświadczenie.

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz.U. nr 230, poz. 2291).

Czy na wychowawczym można stracić pracę

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.817.jpg@RY2@

Pracownik korzystający z urlopu wychowawczego jest chroniony, ale ta ochrona nie jest bezwzględna. Ochrona rozpoczyna się od dnia złożenia przez niego wniosku o udzielenie takiego urlopu. Zgodnie z przepisami pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie umowy w tym czasie jest dopuszczalne jednak w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Złożenie wniosku o urlop na opiekę nad dzieckiem po wręczeniu wypowiedzenia umowy o pracę nie powoduje, że traci ono skuteczność. Z przepisów k.p. wynika, że w przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę ta rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

Urlop wychowawczy nie chroni przed zwolnieniami grupowymi. Wypowiedział się w tej sprawie Sąd Najwyższy. W uchwale z 15 lutego 2006 r. (sygn. akt II PZP 13/05) orzekł, że przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 186¹ par. 1 zdanie drugie k.p., czyli upadłość lub likwidacja pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 186¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

Czy firma musi obniżyć etat na wniosek rodzica

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.818.jpg@RY2@

Przepisy pozwalają osobom uprawnionym do urlopu wychowawczego na sprawowanie opieki nad dzieckiem z pracą na część etatu w macierzystej firmie. Zgodnie z przepisami pracownik może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa etatu. Pracodawca musi taki wniosek uwzględnić. Trzeba pamiętać, że wniosek o zorganizowanie pracy w niepełnym wymiarze rodzic powinien, tak jak wniosek o urlop wychowawczy, złożyć na piśmie z dwutygodniowym wyprzedzeniem. To pracownik decyduje, na jaką część etatu chce wrócić, a pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek.

Dodatkową korzyścią z takiego rozwiązania jest ochrona przed utratą pracy. Pracodawca nie może bowiem wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy. Ochrona taka nie jest jednak bezterminowa i rodzic, który zamiast być na wychowawczym, wróci do firmy na część etatu, będzie chroniony maksymalnie przez 12 miesięcy. Zdarza się, że rodzice zagrożeni utratą pracy obniżają minimalnie wymiar etatu, by zyskać ochronę. Taka możliwość nie jest jednak nieograniczona, bo z taką osobą rozwiązanie umowy jest dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy. Jest to dozwolone również, gdy zachodzą przyczyny rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Ponadto ochrona nie obejmuje zwolnień grupowych.

Podstawa prawna

Art. 186⁷ i 186⁸ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

Czy po powrocie rodzica firma musi go przyjąć

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.819.jpg@RY2@

Przepisy umożliwiają wcześniejszy powrót z wychowawczego. Pracownik może więc za zgodą pracodawcy zrezygnować z wychowawczego w każdej chwili. Czasami firma musi się przygotować do powrotu - wówczas podwładny powinien zawiadomić pracodawcę najpóźniej 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy. Pracodawca po upływie tego okresu przyjmuje pracownika i dopuszcza go do świadczenia pracy.

Zgodnie z przepisami pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku. Może się jednak zdarzyć, że będzie to niemożliwe np. z powodu zmian w organizacji pracy w firmie. W takim przypadku pracownik powinien być dopuszczony do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Podstawa prawna

Art. 186³ i 186⁴ art. 186² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

Czy rodzice mogą być razem na wychowawczym

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.820.jpg@RY2@

Z urlopu mogą korzystać zarówno matki, jak i ojcowie. Co więcej, rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą korzystać z niego jednocześnie. Jednak taki wspólny wychowawczy nie może trwać dłużej niż 3 miesiące. Obecnie nie ma też części urlopu przypisanego wyłącznie mamie lub ojcu dziecka. Najprawdopodobniej już wkrótce Sejm zajmie się nowelizacją przepisów o urlopie wychowawczym. Zmiana dotyczyć ma wprowadzenia nieprzenoszalnej części urlopu wychowawczego. Warunkiem wykorzystania wychowawczego w maksymalnym wymiarze będzie wówczas rozdzielenie go między rodziców czy opiekunów prawnych dziecka - jeden rodzic nie będzie mógł już w całości wziąć wychowawczego.

Podstawa prawna

Art. 186 art. 186² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy opiekujący się dzieckiem ma zakaz dorabiania

@RY1@i02/2012/199/i02.2012.199.18300110e.821.jpg@RY2@

W trakcie takiego wolnego nie trzeba zajmować się wyłącznie dzieckiem. Można prowadzić aktywność zawodową. Zgodnie z przepisami w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy. Nie ma problemu, by podjął także inną działalność - naukę czy szkolenie. Jedynym ograniczeniem jest to, że nie może to spowodować, że pracownik nie będzie mógł sprawować osobistej opieki nad dzieckiem. Podwładny nie musi powiadamiać i prosić pracodawcy o zgodę na dodatkowe aktywności.

Szef może się jednak dowiedzieć, że pracownica pracuje, zamiast opiekować się dzieckiem. W takim przypadku w razie ustalenia, że trwale zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, szef wzywa ją do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Podstawa prawna

Art. 186² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Tomasz Zalewski

tomasz.zalewski@infor.pl