Jak pracujący rodzice korzystają z wolnego na chore dzieci

Czy należy podać szefowi powód opieki

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.816.jpg@RY2@

Pracodawca nie może domagać się podawania uzasadnienia i celu, w jakim pracownik chce wykorzystać dzień na opiekę. Tym bardziej nie może oceniać, czy podany powód jest wystarczający, by udzielić mu dnia wolnego. Prawo do zwolnienia jest związane z wychowywaniem dziecka, co jest pojęciem bardzo szerokim, może się w nim mieścić zarówno wizyta w szkole, udział w wycieczce, jak i wyjście na szczepienie i dużo więcej innych powodów związanych z codziennym wychowaniem dziecka. Tak więc nie ma mowy, by pracodawca domagał się uzasadnienia powodów, że czas zwolnienia był wykorzystany w sposób związany z wychowaniem.

Podstawa prawna

Art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy szef może nie zwolnić od pracy rodzica

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.817.jpg@RY2@

Generalnie pracownik może korzystać z tego zwolnienia w różnym czasie, stosownie do swoich potrzeb, bo trudno, by planował z wielomiesięcznym wyprzedzeniem, kiedy ma zamiar wykorzystać zwolnienie na opiekę. Kodeks pracy nie określa, z jakim wyprzedzeniem podwładny powinien zwrócić się do pracodawcy o udzielenie przedmiotowego zwolnienia.

Brak szczegółowych przepisów nie oznacza jednak, że pracownik może korzystać z tego uprawnienia w dowolnie wybranym przez siebie terminie. Firma może bowiem udzielać dni wolnych we wskazanym przez pracownika terminie, jeżeli nie zakłóci to normalnego rytmu pracy. Jednak w sytuacji, gdy obecność podwładnego jest w tych dniach niezbędna, strony powinny uzgodnić inny czas wykorzystania zwolnienia. Tak więc by uniknąć konfliktów i stresów, lepiej nie zaskakiwać pracodawcy wnioskiem o wolne na opiekę nad dzieckiem składanym z dnia na dzień.

Pracodawca może uregulować w przepisach zakładowych, np. w regulaminie pracy, zasady korzystania z tego uprawnienia.

Podstawa prawna

Art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy opiekę trzeba dzielić na różnych pracodawców

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.818.jpg@RY2@

Pozostawanie pracownika w równoległym zatrudnieniu w kilku podmiotach powoduje, że u każdego z pracodawców przysługuje mu zwolnienie na opiekę nad dzieckiem przewidziane w art. 188 k.p. Sytuacja, gdy pracownik złożył wniosek o dzień zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem u jednego pracodawcy, nie oznacza, że jednocześnie ma obowiązek wykorzystania tego zwolnienia w innej firmie, w której tego samego dnia także świadczy pracę.

Decyzja o tym, w ilu zakładach zatrudniony złoży wniosek o opiekę, zależy tylko od podwładnego i wynika z oceny potrzeb. Jeżeli uzna, że czas wolny w jednej firmie pozwoli mu wykonać obowiązki rodzicielskie, to nie musi składać wniosków u kolejnych podmiotów, na rzecz których pracuje w tym samym dniu.

Podstawa prawna

Art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy jeden dzień wolny przypada na pół roku

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.819.jpg@RY2@

Dni wolne na opiekę nie są traktowane jak urlop wypoczynkowy i nie ma mowy o proporcjonalnym zmniejszaniu ich liczby. Pracownik ma dwa dni wolnego niezależnie do tego, ile miesięcy w ciągu roku przepracował. Dni wolne są rozliczane w roku kalendarzowym i pierwszego stycznia pracownik rodzic nabywa nową pulę, a poprzednia niewykorzystana przepada. Nie ma więc w tym przypadku zastosowania zasada, która dotyczy urlopu wychowawczego. W jego przypadku niewykorzystana część przechodzi na kolejny rok.

Rodzic nie może więc skumulować dni na opiekę niewykorzystanych w poprzednich latach.

Podstawa prawna

Art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy opieka przysługuje po 14 urodzinach dziecka

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.820.jpg@RY2@

Rodzic nie może skorzystać z dni na opiekę do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 14 lat. Zgodnie z art. 188 k.p. pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Przepisy nie określają sposobu obliczenia wieku dziecka, o którym mowa w art. 188 k.p. W związku z tym należy zastosować na podstawie art. 300 k.p. odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z jego art. 300, w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego.

Zatem terminy, od których zależy prawo do dni wolnych na opiekę, należy liczyć według reguł zawartych w art. 112 kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

Oznacza to, że osoba, która urodziła się np. 10 września 2000 r., ukończy 14 lat 10 września 2014 r. o godz. 0.00 (a nie następnego dnia o godz. 24.00). Zatem ostatnim dniem, w którym pracownik będzie mógł skorzystać z opieki, będzie 9 września 2014 r. Jeżeli pracownik nie skorzystał z prawa do 2 dni zwolnienia z art. 188 k.p. do ukończenia 14 lat przez dziecko, to nie będzie mógł z nich już skorzystać.

Podstawa prawna

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 112 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy opieki udziela się na godziny jak urlopu

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.821.jpg@RY2@

Dni wolnych z tytułu opieki na dziecko nie udziela się tak jak urlopu wypoczynkowego na godziny, tylko na dni pracy. Jeżeli zatem rodzic zatrudniony w równoważnym systemie czasu pracy złożył wniosek o udzielenie dnia wolnego w dniu, w którym harmonogram czasu pracy przewidywał świadczenie pracy przez 12 godzin, to pracodawca udzieli mu całego dnia wolnego, a rodzic nie będzie musi po 8 godzinach wracać do pracy na jeszcze 4 godziny. Także rodzic pracujący na część etatu, gdy złoży wniosek opiekę, otrzyma cały dzień wolny, który będzie obejmował jego dniówkę. Nie będzie więc mógł nie odebrać sobie godzin brakujących do pełnego wymiaru w innym terminie.

Podstawa prawna

Art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy podwładnemu należą się pieniądze za opiekę

@RY1@i02/2012/166/i02.2012.166.18300110e.822.jpg@RY2@

Choroba, drobna niedyspozycja dziecka także uprawnia do wykorzystania jednego albo od razu dwóch dni na opiekę. Za ten czas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia obliczanego jak za urlop wypoczynkowy.

W przypadku poważniejszych chorób podopiecznego zatrudniony może korzystać ze zwolnień i pobierać zasiłek opiekuńczy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka jest sprawowana nad chorym dzieckiem do ukończenia przez niego 14 lat.

Zatrudniony ma prawo do 14 dni zasiłku w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innymi chorymi członkami rodziny.

Zasiłek opiekuńczy dla rodzica, który zamiast pracować, zajął się dzieckiem, przysługuje, pod warunkiem że nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę.

W przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do lat dwóch zasiłek opiekuńczy przysługuje nawet wówczas, gdy inni członkowie mogliby ją zapewnić.

Podstawa prawna

Art. 32 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Tomasz Zalewski

tomasz.zalewski@infor.pl