Kiedy pracodawca musi dać pracownikowi urlop bezpłatny

Czy trzeba podać przyczynę prośby o urlop

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.813.jpg@RY2@

Trzeba jednak pamiętać, iż korzystanie z urlopu bezpłatnego - w przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego - jest tylko fakultatywnym prawem pracownika. Oznacza to, że pracodawca może, ale nie musi, zgodzić się, aby pracownik z tego prawa skorzystał. Wynika to z art. 174 par. 1 kodeksu pracy. Zgodnie z nim pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego na jego wniosek.

Może, a więc nie ma takiego obowiązku. Decyzja w tej sprawie należy zatem wyłącznie do pracodawcy. Pracodawca ma prawo odmówić udzielenia urlopu, a pracownik nie ma roszczenia o niego. Oznacza to, że nie może zwrócić się np. do sądu pracy o nakazanie pracodawcy jego udzielenia. Nie ma takiego prawa nawet wtedy, gdy ma naprawdę ważny powód, aby o taki urlop wystąpić.

Często pracownicy nie chcą tłumaczyć, dlaczego potrzebują takiego urlopu. Zresztą przepisy prawa pracy wcale tego nie wymagają. Pracownik, składając wniosek o urlop bezpłatny, nie musi więc podawać w nim przyczyny, z powodu której stara się o niego. Dobre uzasadnienie wniosku może jednak - w niektórych przypadkach - wpłynąć na decyzję pracodawcy. A to od niego przecież zależy, czy podwładny pójdzie na urlop, czy nie.

Tak naprawdę żaden, nawet najlepszy, powód nie zmusi pracodawcy do wyrażenia zgody na urlop bezpłatny. Co więcej, od odmownej decyzji pracodawcy pracownik nie może się odwołać do sądu. W tej kwestii nie może też liczyć na pomoc na przykład inspekcji pracy kontrolującej przestrzeganie prawa pracy przez pracodawców.

Podstawa prawna

Art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy młodociany może nie dostać wolnego

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.814.jpg@RY2@

Wprawdzie pracodawca rzeczywiście jest zobowiązany dać pracownikowi młodocianemu w okresie ferii szkolnych urlop bezpłatny, jeśli ten o niego wystąpi, ale dotyczy to tylko młodocianych zatrudnionych w ramach przygotowania zawodowego. Zgodnie z art. 205 par. 4 k.p. pracodawca jest bowiem zobowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym dwóch miesięcy.

Do zatrudnionych na podstawie umowy o pracę przy tzw. pracach lekkich zastosowanie mają ogólne przepisy kodeksu pracy dotyczące udzielania urlopu bezpłatnego, w tym art. 174 k.p. A zgodnie z nim to, czy pracownik będzie mógł skorzystać z urlopu bezpłatnego, zależy wyłącznie od decyzji pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 174, art. 205 par. 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy obligatoryjny wypoczynek może być dłuższy

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.815.jpg@RY2@

Pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu bezpłatnego trwającego łącznie z urlopem wypoczynkowym dwa miesiące. To ograniczenie wynika z tego, że okres takiego urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Jeśli pracodawca zgodziłby się na wydłużenie czasu jego trwania, to podstawą do udzielenia tego wykraczającego poza ustawowy limit urlopu bezpłatnego nie byłby art. 205 par. 4 k.p., a art. 174 k.p. Oznacza to, że nie byłby on zaliczony do okresu zatrudnienia pracownika.

Podstawa prawna

Art. 174, art. 205 par. 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy związkowiec jest specjalnie traktowany

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.816.jpg@RY2@

Pracodawca miał prawo tak postąpić, bo wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego w celu sprawowania funkcji związkowej nie może złożyć sam zainteresowany pracownik. Podobnie nie może tego zrobić zakładowa organizacja związkowa tego pracownika. Jeśli taki wniosek złożą, będzie on nieskuteczny.

Prawo do złożenia wniosku o urlop bezpłatny dla pracownika powołanego do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy ma tylko uprawniony organ tej organizacji związkowej, w której strukturach pracownik ma pełnić tę funkcję. Powinien on wystąpić do pracodawcy co najmniej na 14 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, wskazując we wniosku okres, na jaki ma być on udzielony. W takiej sytuacji pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego na okres wskazany przez organizację związkową.

W związku z tym, że przepisy nie określają formy wniosku, przyjmuje się, że może on być złożony w dowolny sposób (np. e-mailem). Jednak chociażby ze względów dowodowych i dokumentacyjnych wydaje się, że lepiej, aby był on przekazany na piśmie. Jego szczegółowe uzasadnienie nie jest przy tym konieczne.

Obowiązkiem organizacji związkowej, na której wniosek pracownikowi udzielono urlopu bezpłatnego, jest także niezwłoczne zawiadomienie pracodawcy o wygaśnięciu mandatu pracownika. Wygaśnięcie takie może nastąpić w wyniku upływu kadencji, odwołania pracownika przez organ, który go wybrał na dane stanowisko, albo w razie zrzeczenia się mandatu przez samego pracownika.

W takim przypadku stosuje się art. 74 kodeksu pracy, co oznacza, że pracownik, którego mandat wygasł, będzie miał prawo do powrotu do pracy w firmie, w której korzystał z urlopu bezpłatnego, i to na stanowisko równorzędne pod względem wynagrodzenia z poprzednio zajmowanym. Pod warunkiem jednak, że zgłosi swój powrót w terminie 7 dni od wygaśnięcia mandatu.

Podstawa prawna

Art. 25 ust. 1 - 1² ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).

Art. 74 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 1 - 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy(Dz.U. nr 71, poz. 336).

Czy sytuacja w firmie uzasadnia odmowę

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.817.jpg@RY2@

Urlop taki nie zależy od woli pracodawcy. Jeśli spełnione są przesłanki do jego udzielenia, pracodawca ma obowiązek dać go pracownikowi bez względu na sytuację kadrową w jego firmie.

Zatem wystąpienie z wnioskiem o urlop bezpłatny przez uprawnioną organizację związkową jest dla pracodawcy wiążące. Wiążący jest też termin tego urlopu. Udzielenie go w innym terminie może nastąpić jedynie z ważnych przyczyn na podstawie porozumienia zawartego między pracodawcą i daną organizacją związkową.

Odmowa przyznania działaczowi związkowemu urlopu bezpłatnego, w sytuacji gdy wszystkie przesłanki do jego udzielenia są spełnione, może być uznana za utrudnianie wykonywania działalności związkowej. A za to pracodawcy grozi grzywna lub kara pozbawienia wolności.

Podstawa prawna

Art. 25 ust. 1 - 1², art. 35 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.),

Par. 1 - 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy (Dz.U. nr 71, poz. 336).

Czy po przeprowadzce zachowa się etat

@RY1@i02/2012/125/i02.2012.125.18300150e.818.jpg@RY2@

Prawo do skorzystania w takim przypadku z urlopu bezpłatnego daje pedagogowi Karta nauczyciela. Warunkiem jest jednak to, że nauczyciel zatrudniony jest na podstawie mianowania.

Jeśli wniesione przez nauczyciela mianowanego podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka nie może być uwzględnione z powodu niemożności zatrudnienia go tam w zawodzie nauczycielskim, dyrektor szkoły musi udzielić urlopu bezpłatnego. W takiej sytuacji podanie o przeniesienie zastępuje wniosek o urlop bezpłatny.

Okres takiego urlopu nie może przekroczyć dwóch lat lat. Jeżeli w tym czasie nauczyciel nie podejmie ponownie pracy w swojej szkole, jego stosunek pracy ulega rozwiązaniu. W praktyce zatem stosunek ten zostanie rozwiązany z upływem dwuletniego urlopu bezpłatnego.

W związku z tym, że Karta nauczyciela nie zalicza okresu korzystania z takiego urlopu do stażu pracy nauczyciela, od którego zależą uprawnienia pracownicze (jak to jest często w przypadku innych obligatoryjnych urlopów bezpłatnych), okres ten jest po prostu przerwą w wykonywaniu pracy, ale przerwą dającą nauczycielowi gwarancję powrotu do pracy w dotychczasowej szkole. Oczywiście tylko wtedy, gdy przerwa ta nie trwa zbyt długo.

Podstawa prawna

Art. 70 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl