Uznaniowość tak, ale ograniczona

Pracodawcy, przyznając pracownikom nagrody uznaniowe, powinni pamiętać, że nawet w tym przypadku nie mają tu całkowicie wolnej ręki. Nagroda (art. 105 k.p.) jest bowiem wynagrodzeniem w rozumieniu art. 18^3a k.p., co oznacza, że także do nagrody jako świadczenia przyznawanego pracownikowi na podstawie uznania pracodawcy mają zastosowanie reguły jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości (art. 18^3c par. 1 k.p.). Podkreślił to Sądu Najwyższy w wyroku z 21 stycznia 2011 r. (II PK 169/10, OSN 2012 nr 7 - 8 str. 266 - 272). Cytowane orzeczenie porusza kilka istotnych zagadnień praktycznych. Po pierwsze rozstrzyga, że nagroda uznaniowa stanowi jeden ze składników wynagrodzenia w rozumieniu przepisów regulujących równe traktowanie pracowników w sferze wynagrodzeń (art. 18^3c k.p.). Po drugie daje pracodawcom wiele wskazówek dotyczących tego, w jaki sposób powinni przyznawać nagrody uznaniowe, aby uniknąć zarzutu nierównego traktowania.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku potwierdził utrwalone już w orzecznictwie przesłanki decydujące o uznaniowym charakterze nagrody. Jeśli premia lub nagroda nie została przewidziana w ustawach lub przepisach wykonawczych, aktach wewnętrznych pracodawcy ani nie wynika z czynności prawnej (nie była przewidziana w umowie łączącej pracodawcę i pracownika), można przyjąć, że nie istniały skonkretyzowane warunki, jakie należało spełnić, aby ją otrzymać. Można zatem przyjąć, że miała ona charakter uznaniowy. W konsekwencji pracownik nie nabywa prawa do otrzymania takiej nagrody aż do momentu jej formalnego przyznania. A skoro tak, to nasuwa się pytanie, czy nagroda taka stanowi składnik wynagrodzenia za pracę?

Zgodnie z prezentowaną w cytowanym wyroku interpretacją nagroda uznaniowa jest składnikiem wynagrodzenia, ale w rozumieniu art. 18^3c k.p. Przepis ten stanowi, że pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Wynagrodzenie, o którym mówi art. 18^3c k.p., obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub innej formie niż pieniężna. Zdaniem Sądu Najwyższego należy do tych składników zaliczyć także nagrody uznaniowe.

Przyznanie nagrody należy do kompetencji pracodawcy, niemniej jest on zobowiązany do stosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy (art. 94 pkt 9 k.p.) oraz przestrzegania zasady równego traktowania oraz zakazu dyskryminacji.

SN w uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż pracownik co do zasady nie ma roszczenia o nagrodę z wyjątkiem sytuacji, gdy pracodawca wadliwie korzysta ze swojego uznania w odniesieniu do przyznania pracownikowi nagrody, to jest bez uzasadnienia obiektywnymi powodami nie przyznaje nagrody lub przyznaje jednemu pracownikowi nagrodę niższą niż innym spełniającym podobne kryteria efektywności pracy, zaangażowania lub osiąganych wyników.

Z praktycznego punktu widzenia niezwykle istotne jest, że w sytuacji gdy pracownik zarzuca pracodawcy naruszenie przepisów o zakazie dyskryminacji, to powinien wskazać kontentą przyczynę, która leży u podstaw nierównego traktowania (na przykład wiek, płeć, niepełnosprawności, zatrudnienie na czas określony) oraz okoliczności dowodzące, że został potraktowany mniej korzystnie niż inny pracownik w podobnej sytuacji. Zasada ta dotyczy także sytuacji, kiedy naruszone zostały przepisy o równym traktowaniu w sferze wynagrodzania.

@RY1@i02/2012/100/i02.2012.100.21700020d.802.jpg@RY2@

Aleksandra Minkowicz-Flanek, radca prawny, kieruje praktyką prawa pracy w Kancelarii Salans

Aleksandra Minkowicz-Flanek

radca prawny, kieruje praktyką prawa pracy w Kancelarii Salans