Do 30 czerwca firmy mają czas na poprawę wskaźników zatrudnienia

Ustawa z 29 października 2010 roku o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (dalej nowelizacja) zaostrzyła wymagania stawiane pracodawcom chcącym uzyskać status zakładu pracy chronionej (ZPChr). Zmiana wprowadzona art. 1 pkt 14 nowelizacji zwiększyła z 40 proc. do 50 proc. wymagany wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz z 10 proc. do 20 proc. wymagany wskaźnik zatrudnienia osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Zgodnie z brzmieniem art. 14 pkt 3 nowelizacji powyższa zmiana weszła w życie 1 stycznia 2012 r. Tym samym wielu pracodawców posiadających status ZPChr musiało istotnie zwiększyć zatrudnienie, aby nadal spełniać wymogi art. 28 ust. 1 pkt 1a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, (dalej ustawa o rehabilitacji).

Czas na dostosowanie się do nowych wymagań

Istotny z punktu widzenia wielu pracodawców posiadających status ZPChr jest art. 11 nowelizacji, który ma charakter przejściowy. Stanowi on, iż ci pracodawcy, którzy uzyskali status ZPChr przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, są zobligowani do zwiększenia wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych w terminie do 30 czerwca 2012 r. Pewne wątpliwości interpretacyjne budziło do niedawna użyte tu sformułowanie "dzień wejścia w życie". Powstało pytanie, czy przez ten zwrot należy rozumieć dzień wejścia w życie nowelizacji, tj. 1 stycznia 2011 r., czy też dzień wejścia w życie art. 1 pkt 14 nowelizacji, który wprowadza nowe wskaźniki, tj. dzień 1 stycznia 2012 r.

Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w swoim stanowisku z 13 grudnia 2011 r. (BON-I-52311-464-2-LK/2011) wskazuje w tym zakresie jednoznacznie, iż przez zwrot "data wejścia w życie ustawy" należy w tym przypadku rozumieć datę wejścia w życie tej ustawy w zakresie, do którego odnosi się przepis przejściowy, czyli dzień 1 stycznia 2012 r. [przykłady 1, 2]

Powyższe oznacza, że opisany w pytaniu pracodawca legitymuje się nadal statusem zakładu pracy chronionej, ponieważ uzyskując decyzję o statusie w 2010 r. ma on czas na podwyższenie wskaźników zatrudnienia niepełnosprawnych do 30 czerwca 2012 r.

Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o rehabilitacji decyzję w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej, potwierdzającą spełnianie warunków z ustawy, wydaje wojewoda. Natomiast procedura rezygnacji ze statusu ZPChr wynika pośrednio z treści art. 30 ust. 4 ustawy o rehabilitacji.

Informacja o zmianach

Zgodnie z nim prowadzący zakład pracy chronionej jest zobowiązany poinformować wojewodę o każdej zmianie dotyczącej spełnienia warunków i realizacji obowiązków, o których mowa w art. 28 i 33 ust 1 i 3 ustawy o rehabilitacji, w terminie 14 dni od daty tej zmiany. Tym samym pracodawca musi poinformować o wszelkich zmianach w zakresie:

wwskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych,

wspełniania przez obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy wymogów przepisów i zasad BHP,

wuwzględniania przez obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy potrzeb osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniania wymagania dostępności do nich,

wzapewniania doraźnej i specjalistycznej opieki medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych,

wistnienia i prowadzenia ZFRON zgodnie z wymogami art. 33 ust. 3 ustawy o rehabilitacji.

Informacje te przekazuje na druku INF-WZ, stanowiącym załącznik do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 22 lutego 2011 r. w sprawie określania wzorów informacji przedstawianych przez prowadzącego zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej oraz sposobu ich przedstawiania (Dz.U. nr 44, poz. 232), dalej rozporządzenie.

Zgodnie z treścią rozporządzenia informacje te mogą być sporządzone w formie pisemnej lub elektronicznej. Co ważne, pracodawcy mają 14 dni od daty wystąpienia zmiany na powiadomienie wojewody. Jeżeli wojewoda stwierdzi, że pracodawca nie spełnia wymogów ustawowych, aby posiadać status ZPChr podejmie decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż decyzja wojewody w tym zakresie ma charakter jedynie deklaratoryjny. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 3 ustawy o rehabilitacji utrata statusu następuje z dniem zaprzestania spełniania któregokolwiek z warunków lub obowiązków, a nie z dniem wydania decyzji, która jedynie stwierdza ten fakt. Decyzja wojewody w tym zakresie wywołuje skutek z mocą wsteczną, od dnia niespełnienia wymaganych warunków (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2002 r., III RN 2/2001, OSNP 2002/21/512).

Rozliczenie funduszu socjalnego

Pracodawcy rezygnujący ze statusu ZPChr powinni pamiętać, że utrata statusu nakłada na nich obowiązek rozliczenia środków zgromadzonych na zakładowym funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON). Zgodnie z art. 33 ust. 7 ustawy o rehabilitacji, w sytuacji utraty statusu ZPChr niewykorzystane środki ZFRON podlegają niezwłocznie wpłacie na PFRON, według stanu na dzień utraty statusu.

Wyjątek w tym zakresie zawiera art. 33 ust. 7b, który dopuszcza możliwość zachowania przez pracodawcę ZFRON, pomimo utraty statusu ZPChr, pod warunkiem utrzymania stanu zatrudnienia ogółem w wysokości co najmniej 15 pracowników, w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, oraz wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 25 proc. Pracodawca powinien nadto powiadomić PFRON o fakcie utrzymania wskaźników pozwalających mu zachować zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych. [przykład 3]

Na podstawie art. 33a ustawy o rehabilitacji taki pracodawca ma obowiązek stosować wszystkie uregulowania dotyczące prowadzenia ZFRON, m.in. podziału środków, wydatkowania itd.

PRZYKŁAD 1

Pół roku na przyjęcie załogi

Pracodawca 15 lutego 2011 r. uzyskał status ZPChr. Przez cały rok 2011 utrzymywał zatrudnienie osób niepełnosprawnych na poziomie 43 proc., w tym 12 proc, pracowników posiadało orzeczony umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności. U pracodawcy, w świetle treści nowelizacji ustawy o rehabilitacji, pojawiły się wątpliwości, do kiedy musi zwiększyć poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych, aby utrzymać status ZPChr. Ponieważ pracodawca uzyskał ten status przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 14 nowelizacji, tj. przed dniem 1 stycznia 2012 r., ma czas do 30 czerwca 2012 r., aby zatrudnić nowych pracowników.

PRZYKŁAD 2

Niektóre firmy nowe warunki muszą spełniać już dziś

Pracodawca na początku stycznia 2012 r. złożył wniosek do wojewody o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej. W związku z tym, że wniosek został złożony przez przedsiębiorcę już po 1 stycznia 2012 r., tj. po wejściu w życie przepisu nowelizacji, który nakłada obowiązek posiadania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 50 proc., w tym co najmniej 20 proc. ogółu zatrudnionych ze znacznym lub umiarkowanym stopniem, pracodawca już w chwili złożenia wniosku powinien legitymować się podwyższonymi wskaźnikami zatrudnienia niepełnosprawnych.

PRZYKŁAD 3

Korzystanie z ZFRON przez były ZPChr

Spółka postanowiła zrezygnować ze statusu pracy chronionej. Jednocześnie chciałaby nadal korzystać ze środków ZFRON. Zatrudnia ona 50 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, z czego 20 z nich to osoby niepełnosprawne. Tym samym spółka po utracie statusu będzie mogła dalej korzystać ze środków ZFRON, gdyż zatrudnia odpowiednią liczbę pracowników ogółem (co najmniej 15) oraz posiada wskaźnik zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych w wysokości 40 proc. (przy koniecznym minimum posiadania 25 proc. wskaźnika).

Karolina Sikora

doradca ds. prawnych Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Podstawa prawna

Art. 28, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 4, art. 33 ust. 1 i 3 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 11, art. 11, art. 14 pkt 3 ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. nr 226, poz. 1475).