Nie tak łatwo uniknąć płacenia za delegacje

W umowie o pracę strony muszą ustalić miejsce wykonywania pracy przez zatrudnionego. Pracownikowi realizującemu - na polecenie pracodawcy - zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej. Może powstać wątpliwość, czy miejsce wykonywania pracy określone w umowie w każdym przypadku oznacza stałe miejsce pracy z art. 77⁵ kodeksu pracy. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego ustalenie przez strony, że miejscem wykonywania pracy jest określony obszar, nie zawsze zwolni pracodawcę z obowiązku pokrycia kosztów podróży zatrudnionego poruszającego się po tym obszarze.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 1 kwietnia 1985 r. (I PR 19/85, OSP 1986/3/46), miejscem pracy może być stały punkt w znaczeniu geograficznym bądź pewna strefa oznaczona granicami jednostki administracyjnej podziału kraju lub w inny dostatecznie wyraźny sposób, w której ma być świadczona praca. W wyroku z 11 kwietnia 2001 r. (I PKN 350/00, OSNP 2003/2/36) SN stwierdził, że miejsce wykonywania pracy powinno być tak ustalone, aby pracownik miał możliwość wykonywania zadań, wliczając w to czas dojazdu do miejsca ich wykonywania, w ramach umówionej dobowej i tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Stałe wykonywanie zadań w różnych miejscowościach i terminach, których wyboru dokonuje każdorazowo sam pracownik w ramach uzgodnionego rodzaju pracy, nie jest podróżą służbową. W uchwale z 19 listopada 2008 r. (II PZP 11/08, OSNP 2009/13-14/166) SN podkreślił jednak, że - choć strony mogą tak ustalić miejsce pracy, aby obejmowało pewien obszar geograficzny, a nie stały punkt lub punkty - to miejsce świadczenia pracy pracownika mobilnego, oznaczające pewien obszar jego aktywności zawodowej, musi odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Oznaczenie miejsca pracy niezsynchronizowane z rodzajem pracy może prowadzić do oceny, że takie postanowienie umowy jest nieważne. Również zgodnie z wyrokiem SN z 9 lutego 2010 r. (I PK 157/09, LEX 604077) za nieskuteczne - co do zasady - trzeba uznać uzgodnienie jako stałego miejsca pracy obszaru całych państw lub kontynentów, skoro niemożliwe jest stałe świadczenie pracy na tak rozległych terenach (miejscach pracy). Tylko wyjątkowo, jeśli z natury lub właściwości konkretnego stosunku pracy wynika obowiązek stałego wykonywania przez zatrudnionego obowiązków na całym krajowym lub międzynarodowym obszarze (miejscu) pracy, można przyjąć, że taki pracownik w czasie wykonywania swoich obowiązków nie znajduje się w podróży służbowej.

W podjętej ostatnio uchwale z 9 grudnia 2011 r. (II PZP 3/11, Biul. SN 2011/12/21) SN stwierdził, że pracownikowi przedsiębiorstwa budowlanego, realizującego inwestycje w różnych miejscowościach, można co prawda wskazać w umowie - jako miejsce wykonywania pracy - miejsce, gdzie pracodawca prowadzi budowy lub innego rodzaju stałe prace (ewentualnie ze wskazaniem na jakim obszarze). Każdorazowo stałym miejscem pracy takiego pracownika, w rozumieniu art. 77⁵ par. 1 k.p., będzie jednak to miejsce spośród określonych w umowie, w którym pracownik przez dłuższy czas systematycznie świadczy pracę. Aby wyłączyć obowiązek pokrywania przez pracodawcę kosztów podróży służbowych, strony mogą zawrzeć porozumienie w sprawie zmiany miejsca wykonywania pracy. Jak zwrócił uwagę SN w wyroku z 22 lutego 2008 r. (I PK 208/07), wykonywanie przez pracownika obowiązków poza stałym miejscem pracy nie musi automatycznie oznaczać podróży służbowej. Może ono świadczyć także o porozumieniu stron co do miejsca świadczenia pracy. Takie porozumienie może być również ustne lub dorozumiane. Przy zmianie warunków pracy forma pisemna przewidziana jest bowiem tylko dla celów dowodowych.

@RY1@i02/2012/023/i02.2012.023.217000200.802.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

Anna Puszkarska

radca prawny