Kiedy przysługuje przywrócenie do pracy

Czytelnik został zatrudniony na czas określony od 1 grudnia 2011 r. do 29 listopada 2013 r. Przy zawieraniu umowy nie przewidziano możliwości jej wcześniejszego rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Mimo to w styczniu 2012 roku pracodawca wypowiedział tę umowę. Czy czytelnik może domagać się przywrócenia go do pracy?

Tak. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego przysługuje mu takie uprawnienie.

Zasadą jest, że umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem okresu, na jaki została zawarta. W myśl art. 33 kodeksu pracy, przy zawieraniu umowy na czas określony dłuższy niż sześć miesięcy strony mogą przewidzieć dopuszczalność jej wcześniejszego rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Zgodnie z uchwałą SN z 14 czerwca 1994 r. (I PZP 26/94, OSNP 1994/8/126) dopuszczalność wypowiedzenia można zastrzec także później, w czasie trwania umowy. W przypadku opisanym w pytaniu mamy jednak do czynienia z sytuacją, gdy pracodawca wypowiedział umowę, choć nie miał do tego prawa.

W wyroku z 20 maja 1998 r. (I PKN 126/98, OSNP 1999/11/359) SN zwrócił uwagę, że wypowiedzenie pracownikowi umowy na czas określony, dokonane z naruszeniem art. 33 k.p., powoduje jej rozwiązanie w terminie wskazanym przez pracodawcę. SN stwierdził, że w takiej sytuacji pracownikowi przysługuje tylko odszkodowanie z art. 50 par. 3 i 4 k.p. (nie może on żądać przywrócenia do pracy).

Jednak w wyroku z 5 listopada 1998 r. (I PKN 414/98, OSNP 1999/24/779) SN stanął już na innym stanowisku. Przyjął w nim, że w przypadku wypowiedzenia przez pracodawcę umowy terminowej, w której strony nie zastrzegły takiej możliwości, nie ma zastosowania art. 50 par. 3 i 4 k.p. Odnosi się on bowiem do sytuacji, gdy strony w umowie na czas określony zawarły klauzulę o możliwości jej wypowiedzenia i następnie przy dokonaniu tego wypowiedzenia pracodawca naruszył przepisy o trybie, formie, szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy itp. Jeżeli w umowie terminowej nie przewidziano jej rozwiązania za wypowiedzeniem, a mimo to pracodawca wypowiedział umowę, nie mamy do czynienia z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu umowy w rozumieniu art. 50 par. 3 k.p. W takim przypadku wypowiedzenie jest sprzeczne z prawem. Kodeks pracy nie stanowi jednak, że bezprawne czynności pracodawcy, prowadzące do rozwiązania stosunku pracy, są bezwzględnie nieważne. Muszą one zostać zakwestionowane przez pracownika w drodze wniesienia pozwu do sądu pracy. SN uznał, że w przypadku wypowiedzenia przez pracodawcę umowy terminowej, w której nie przewidziano takiej możliwości, trzeba w drodze analogii stosować art. 56 w związku z art. 59 k.p. W omawianej sytuacji pracownik może więc domagać się odszkodowania albo przywrócenia do pracy (tak jak osoba zwolniona bez wypowiedzenia). Jeśli jednak upłynął już termin, do którego umowa miała trwać, lub gdy przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu, pracownikowi przysługuje tylko odszkodowanie. Taki sam pogląd został wyrażony ostatnio w uchwale SN z 17 listopada 2011 r. (III PZP 6/11, Biul. SN 2011/11/25).

W sytuacji opisanej w pytaniu umowa na czas określony została zawarta do 29 listopada 2013 r. Do upływu tego terminu pozostał jeszcze długi okres. Czytelnik może więc domagać się odszkodowania albo przywrócenia go do pracy.

Ważne

Jeśli w umowie zawartej na czas określony dłuższy niż 6 miesięcy nie przewidziano możliwości jej rozwiązania za wypowiedzeniem, a pracodawca mimo to wypowiedział umowę, pracownik może domagać się odszkodowania z art. 56 k.p. W myśl art. 58 k.p. przysługuje ono w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, ale nie więcej niż za trzy miesiące. Pracownik może dodatkowo dochodzić odszkodowania przewyższającego ten limit. W takim przypadku musi jednak udowodnić wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, a więc bezprawność, winę, szkodę i związek przyczynowy (wyrok SN z 1 kwietnia 2011 r., II PK 238/10, LEX 898417)

Anna Puszkarska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 33, art. 56, art. 58, art. 59 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).