Czy lekarz na kontrakcie odmówi zajęcia się ebolą

K.D.

adwokat

Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy ciąży na każdym zakładzie opieki zdrowotnej. O ile pracownicy służby zdrowia, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego, nie mogą (art. 210 par. 1 k.p.) powstrzymać się od wykonywania pracy w sytuacji, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pracownika, o tyle obowiązek ten nie może mieć zastosowania do zatrudnionych na podstawie kontraktów cywilnoprawnych. Zatem adresatem przywołanego unormowania są wyłącznie osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy.

W przypadku zatem odmowy przez personel medyczny udzielenia świadczeń zdrowotnych osobie z podejrzeniem zakażenia wirusem ebola nie byłoby uzasadnionych podstaw prawnych do rozwiązania z nim kontraktu cywilnoprawnego. Wręcz przeciwnie, wobec braku zapewnienia przez szpital wszelkich niezbędnych środków ochrony osobistej czy braku możliwości całkowitego odizolowania takiego pacjenta istniałaby podstawa do skorzystania z uprawnienia zagwarantowanego lekarzom w ustawie lekarskiej do niepodjęcia się lub odstąpienia od leczenia, po uprzednim uprzedzeniu pacjenta i wskazaniu (a wręcz nawet zorganizowaniu) możliwości uzyskania określonego świadczenia w wyspecjalizowanym podmiocie leczniczym, chociażby przez zorganizowanie transportu ratunkowego w specjalnie wyposażonej w kapsułę karetce pogotowia do szpitala zakaźnego.

radca prawny

Kontrakt lekarski jako umowa o charakterze cywilnoprawnym wyłącza zastosowanie art. 210 par. 5 k.p. Zgodnie z nim osoba zatrudniona na umowę o pracę, do której obowiązków należy ratowanie życia ludzkiego, nie może odmówić opieki nad chorym na ebolę. Dodatkowo art. 38 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 277, poz. 1634 ze zm.; dalej: ustawa) wyraża generalną zasadę, że lekarz ma prawo nie podjąć leczenia (lub odmówić kontynuacji leczenia pacjenta). Chodzi jednak wyłącznie o szczególnie uzasadnione przypadki (art. 7 Kodeksu etyki lekarskiej) i nie dotyczy to sytuacji, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki (art. 30 ustawy). Relacja łącząca lekarza z pacjentem nie ogranicza się do zapisów kontraktu, a ryzyko kontaktu z krwią zarażonego pacjenta nie wyłącza obowiązku udzielenia pomocy w takim nagłym przypadku. Podejrzenie zarażenia ebolą jest stanem niosącym ryzyko dla zdrowia i życia. Jaki więc zakres powinna mieć ta pomoc? Przepisy stanowią, że lekarz nie może odmówić takiej pomocy lekarskiej, jaka w konkretnej sytuacji jest konieczna.

Patrząc na drugą stronę relacji, kontrakt łączący szpital z lekarzem powinien równomiernie zabezpieczać obie strony. Bezpiecznie sformułowana umowa daje lekarzowi podstawę do wymagania wyposażenia potrzebnego do prawidłowego wykonywania przez niego świadczeń objętych umową. Brak takich zobowiązań nie uprawnia go jednak do odmowy udzielenia pomocy, ale daje możliwość lepszej obrony lub uzasadnienia własnego powództwa w ewentualnym postępowaniu sądowym. Powoływanie się zaś na ogólnie przyjęte zasady współżycia społecznego, w mojej ocenie, nie będzie wystarczającym argumentem. Ocenie z punktu widzenia art. 5 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121), który je dopuszcza, nie podlega bowiem wykonywanie obowiązków.

Warto dodać, że art. 304 k.p. zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia warunków bhp osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą.