Pracownicy na urlopie wychowawczym nie zawsze podlegają ochronie przy zwolnieniach grupowych

W tym czasie pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę, a także złożyć niekorzystnego dla pracownika wypowiedzenia zmieniającego. Zakaz ten nie obejmuje natomiast rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron, co może nastąpić w każdym czasie. Wyjątkowo zgodnie z kodeksem pracy rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę jest dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (potocznie zwane zwolnieniem dyscyplinarnym).

Sytuację prawną pracowników przebywających na urlopie wychowawczym kształtuje jednakże i inny akt prawny, to jest ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, tak zwana ustawa o zwolnieniach grupowych. W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że w razie zwolnień grupowych mogą one na podstawie tych przepisów objąć także pracowników przebywających na urlopach wychowawczych.

W uchwale z 15 lutego 2006 r. (II PZP 13/05, OSNP 2006/21-22/315) Sąd Najwyższy przyjął, że przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o zwolnieniach grupowych mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 186¹ par. 1 zdaniu drugim k.p., a więc także, gdy zwolnienia grupowe nie są spowodowane upadłością lub likwidacją całego pracodawcy. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy zwalniana jest większa grupa pracowników, jak również zwolnień indywidualnych z przyczyny, na przykład likwidacji stanowiska pracy. Tutaj należy jednakże poczynić dwa zastrzeżenie. Po pierwsze, ustawę o zwolnieniach grupowych stosujemy do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 osób, stąd można wnioskować, że pracownicy przebywający na urlopach wychowawczych i zatrudniani u pracodawców zatrudniających mniej niż 20 osób nie będą mogli zostać zwolnieni, chyba że mamy do czynienia z upadłością bądź likwidacją.

Po drugie, przy zwolnieniu indywidualnym trzeba brać pod uwagę i inne niż sama przyczyna wypowiedzenia okoliczności, przykładowo to, w jakim okresie urlopu dokonuje się zwolnienia. W niepublikowanym wyroku z 14 października 2004 r. (I PK 691/03) Sąd Najwyższy wskazał, że wypowiedzenie umowy o pracę z powodu likwidacji stanowiska pracy, dokonane w początkowym okresie korzystania z trzyletniego urlopu wychowawczego, może być przedwczesne, a tym samym nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 par. 1 k.p., co nie pozbawia pracodawcy uprawnienia do ponownego wypowiedzenia umowy po upływie urlopu, jeśli przyczyna likwidacji pozostaje nadal aktualna. Oznacza to, że pracodawca, podejmując decyzję o zwolnieniu, powinien wziąć pod uwagę, że pracownik, który wróci do pracy dopiero za rok lub dwa, być może nie powinien być zwalniany już dzisiaj, bowiem po zakończeniu jego urlopu sytuacja w firmie może być inna.