Za dodatkowy urlop macierzyński przysługuje zasiłek

Wymiar urlopu macierzyńskiego i okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie (patrz: tabela). Od 1 stycznia 2009 r. również okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i wypłaty zasiłku macierzyńskiego uzależniony jest od liczby dzieci przyjętych na wychowanie.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i zasiłek macierzyński przysługują w wymiarze określonym w tabeli, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko siódmego roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie dziesiątego roku życia. Zatem w liczbie dzieci przyjętych równocześnie na wychowanie, od której zależy okres urlopu i zasiłku, uwzględnia się dzieci w wieku do ukończenia siódmego (dziesiątego) roku życia. Ustalając okres urlopu, zasiłku z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie, trzeba pamiętać o minimalnym wymiarze. Okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i zasiłku z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie nie może być krótszy niż dziewięć tygodni.

Jeżeli w okresie udzielonego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (pobierania zasiłku macierzyńskiego) jedno z dzieci przyjętych na wychowanie ukończy siedem (dziesięć) lat, od tej daty wymiar urlopu i zasiłku macierzyńskiego ulegają ponownemu ustaleniu. Przysługują w wymiarze odpowiednim do liczby dzieci w wieku nieprzekraczającym siedmiu (dziesięciu) lat. Jeżeli jednak ustalony ponownie okres urlopu i wypłaty zasiłku macierzyńskiego będzie krótszy od okresu dotychczas wykorzystanego, urlop i zasiłek macierzyński nie przysługuje po dniu osiągnięcia przez dziecko siódmego (dziesiątego) roku życia.

Podkreślić trzeba, że określone w tabeli okresy wypłaty zasiłku macierzyńskiego stosuje się nie tylko do pracowników (którym także przysługują urlopy z tytułu urodzenia dziecka albo przyjęcia na wychowanie), ale także do pozostałych osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu, które przerwą prowadzenie działalności gospodarczej lub innej pracy zarobkowej (np. umowy zlecenia) w związku z urodzeniem dziecka lub przyjęciem dziecka na wychowanie.

Od 1 stycznia 2010 r. wprowadzono możliwość skorzystania przez pracownicę z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, bezpośrednio po wykorzystaniu przez nią tzw. podstawowego urlopu macierzyńskiego. Będzie on udzielany jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności.

Wymiar urlopu dodatkowego w 2010 i 2011 roku określono w tabeli. Będzie on zwiększany co dwa lata. Od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. wyniesie w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie do 4 tygodni, a w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie - do 6 tygodni. Docelowo urlop dodatkowy, począwszy od 1 stycznia 2014 r. będzie wynosił do 6 tygodni, a w przypadku urodzenia przy jednym porodzie więcej niż jednego dziecka do 8 tygodni.

Z pisemnym wnioskiem o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownica powinna wystąpić do pracodawcy, w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Na pracodawcy ciąży obowiązek uwzględnienia wniosku pracownicy. ZUS wyjaśnił, że w przypadku gdy pracodawca udzieli urlopu dodatkowego, mimo niezachowania przez pracownicę terminu siedmiodniowego na złożenie wniosku, przysługuje jej zasiłek macierzyński.

Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego może skorzystać także pracownik - ojciec wychowujący dziecko, ale tylko w dwóch przypadkach, tj. gdy:

● pracownica zrezygnowała z części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni tego urlopu i pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko udzielono niewykorzystanej przez pracownicę części urlopu,

● pracownica wykorzystała w całości przysługujący jej podstawowy urlop macierzyński i nie zamierza korzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Za okres udzielonego pracownicy lub pracownikowi - ojcu wychowującego dziecko dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński. Z zasiłku tego mogą skorzystać nie tylko pracownicy, ale także inne osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu. Warunkiem jego wypłaty jest wystąpienie przez ubezpieczoną lub ubezpieczonego z odpowiednim wnioskiem do płatnika zasiłku.

Podkreślić trzeba, że zasiłek macierzyński za okres określony w k.p. jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje od 1 stycznia 2010 r., także gdy urlop macierzyński (zasiłek macierzyński) przysługuje do 31 grudnia 2009 r.

Pracownica uprawniona do dodatkowego urlopu macierzyńskiego może łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił jej tego urlopu, w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowy urlop macierzyński udzielany jest na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy. Pracownica będzie miała prawo do skorzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego zarówno gdy jest zatrudniona w pełnym, jak i w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podjęcie pracy w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego następuje na pisemny wniosek pracownicy, złożony w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem jej wykonywania. Pracodawca musi uwzględnić wniosek pracownicy.

Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego wraz z możliwością jego łączenia z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił tego urlopu, może skorzystać także pracownik - ojciec wychowujący dziecko.

W przypadku gdy pracownica lub pracownik - ojciec wychowujący dziecko będą łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wysokość zasiłku macierzyńskiego będzie pomniejszana proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym będą pracowali w czasie korzystania z dodatkowego urlopu. Zasada ta dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma zastosowania do ubezpieczonych innych niż pracownicy.

Z dodatkowego urlopu będą mogli również skorzystać od 1 stycznia 2010 r. pracownicy, którzy przyjęli dziecko na wychowanie. Wymiar dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i okres pobierania zasiłku macierzyńskiego w 2010 i 2011 roku określono w tabeli. Natomiast w kolejnych latach urlop, zasiłek będą przysługiwały:

● w razie przyjęcia na wychowanie jednego dziecka:

- od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 4 tygodni,

- od 1 stycznia 2014 r. - do 6 tygodni,

● w przypadku jednoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka:

- od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 6 tygodni,

- od 1 stycznia 2014 r. - do 8 tygodni,

● w przypadku korzystania z uprawnień do minimalnego wymiaru urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego:

- od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 2 tygodni,

- od 1 stycznia 2014 r. - do 3 tygodni.

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego określony jest w tygodniach i przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko siódmego lub odpowiednio dziesiątego roku życia. Jeżeli w okresie dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dziecko ukończy siódmy lub odpowiednio dziesiąty rok życia, dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i zasiłek macierzyński przysługują nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko tego wieku. Ostatnim dniem okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego powinien być zatem dzień poprzedzający dzień, w którym dziecko ukończy siódmy lub odpowiednio dziesiąty rok życia.

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego może być udzielany jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności. Z pisemnym wnioskiem o udzielenie dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownik lub pracownica występują do pracodawcy w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z tego dodatkowego urlopu.

Za okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownicy lub pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński. Należy pamiętać, że w razie udzielenia przez pracodawcę urlopu w przypadku niezachowania siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku, za okres udzielonego dodatkowego urlopu również przysługuje zasiłek macierzyński. Zasiłek ten przez okres określony w kodeksie pracy jako dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie, przysługuje także, gdy na wychowanie zostanie przyjęte dziecko przez podlegającego ubezpieczeniu chorobowemu niebędącego pracownikiem.

W przypadku, gdy pracownica lub pracownik - ojciec wychowujący dziecko będą łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wysokość zasiłku macierzyńskiego będzie pomniejszana proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym będą pracowali w czasie korzystania z tego dodatkowego urlopu. Zasada ta dotyczy wyłącznie pracowników i nie będzie miała zastosowania do ubezpieczonych innych niż pracownicy.

Prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego mają osoby, które będą korzystały z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego 1 stycznia 2010 r., a także te osoby, którym podstawowy okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego kończy się najpóźniej 31 grudnia 2009 r.

@RY1@i02/2009/246/i02.2009.246.168.0010.101.jpg@RY2@

Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego

Od 1 stycznia 2010 r. wprowadza się nowe uprawnienie dla pracownika - ojca wychowującego dziecko. Nabędzie on prawo do urlopu ojcowskiego, z którego będzie mógł skorzystać w dowolnym czasie (tj. nawet gdy matka przebywa na urlopie macierzyńskim albo gdy już go wykorzystała) w okresie pierwszego roku życia dziecka. Istotne jest, że urlop ten będzie przysługiwał niezależnie od urlopu macierzyńskiego przysługującego pracownicy oraz pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko.

Okres urlopu ojcowskiego wynosi od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. jeden tydzień a od 1 stycznia 2012 r. dwa tygodnie, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.

Urlopu ojcowskiego będzie udzielał pracodawca na pisemny wniosek pracownika - ojca wychowującego dziecko. Wniosek ten pracownik powinien złożyć w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Za okres urlopu ojcowskiego pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko przysługuje zasiłek macierzyński. Z wyjaśnień ZUS wynika, że zasiłek ten przysługuje za okres urlopu ojcowskiego także w przypadku niezachowania przez pracownika siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku.

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres określony przepisami k.p. nabywają także osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu niebędące pracownikami.

Należy pamiętać, że urlop ojcowski i zasiłek macierzyński będzie przysługiwał ojcu także na dziecko urodzone przed 1 stycznia 2010 r., jeżeli 1 stycznia 2010 r. dziecko nie ukończyło 12 miesiąca życia. Ustalając wiek dziecka, trzeba pamiętać o zasadzie wynikającej z art. 112 kodeksu cywilnego. Ostatnim dniem okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego jest dzień poprzedzający dzień ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.

Zasady dotyczące dokumentowania prawa do świadczeń w razie choroby i macierzyństwa określone są w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W związku z tym, że dotychczas nie znowelizowano przepisów tego rozporządzenia, do czasu wprowadzenia stosownych zmian należy stosować poniższe zasady określone przez ZUS.

Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego przez pracodawcę za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego niezbędne jest złożenie przez pracownika wniosku. Jeżeli pracodawca nie jest uprawniony do wypłaty zasiłków i zasiłek macierzyński będzie pracownikowi wypłacał oddział ZUS, konieczne będzie przedstawienie zaświadczenia pracodawcy o udzieleniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Gdy o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu występuje pracownik - ojciec dziecka, a z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego korzystała matka dziecka, powinien on we wniosku wskazać datę zakończenia korzystania z urlopu i pobierania zasiłku macierzyńskiego.

W przypadku ubezpieczonych niebędących pracownikami, dokumentem wymaganym do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres określony w kodeksie pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego jest pisemny wniosek złożony w tej sprawie do płatnika zasiłku (np. zleceniodawcy) albo do oddziału ZUS. We wniosku ubezpieczony powinien określić okres korzystania z zasiłku macierzyńskiego w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności. Wniosek powinien być złożony nie później niż w dniu poprzedzającym rozpoczęcie korzystania z dodatkowego okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego. Niedotrzymanie tego terminu skutkuje odmową wypłaty zasiłku przez wydłużony okres.

Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego przez okres określony w kodeksie pracy jako okres urlopu ojcowskiego wymagany jest skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie, że zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego nie został wcześniej pobrany z innego tytułu. Jeżeli płatnikiem zasiłku macierzyńskiego będzie oddział ZUS, dodatkowymi dokumentami wymaganymi do wypłaty są:

● w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem - zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu ojcowskiego,

● w przypadku ubezpieczonego prowadzącego pozarolniczą działalność - oświadczenie o przerwaniu działalności gospodarczej na okres wskazany we wniosku o wypłatę zasiłku,

● w przypadku pozostałych ubezpieczonych - oświadczenie o przerwaniu działalności zarobkowej na okres wskazany we wniosku o wypłatę zasiłku.

Pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego od dnia porodu bliźniąt urodzonych 29 maja 2009 r. przez 217 dni, tj. do 31 grudnia 2009 r. 18 grudnia 2009 r. chce wystąpić z wnioskiem o udzielenie jej dodatkowego urlopu macierzyńskiego na okres od 1 do 14 stycznia 2010 r. Z uwagi, że pracownica zachowa termin na złożenie wniosku o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego (termin nie krótszy niż siedem dni przed planowanym dniem rozpoczęcia dodatkowego urlopu), pracodawca go uwzględni. Udzieli dodatkowego urlopu i za okres od 1 do 14 stycznia 2010 r. wypłaci zasiłek macierzyński.

Pracownica 20 lipca 2009 r. przyjęła na wychowanie dwoje dzieci w ramach rodziny zastępczej spokrewnionej z dziećmi. Starsze dziecko urodziło się 6 stycznia 2003 r., a młodsze 26 lipca 2006 r. Z tytułu przyjęcia na wychowanie dwojga dzieci pracownica miałaby prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres 31 tygodni (217 dni), tj. za okres od 20 lipca 2009 r. do 21 lutego 2010 r. W związku z tym, że w tym okresie jedno z dzieci kończy siedem lat, po ukończeniu przez nie tego wieku pracownica ma prawo do zasiłku przez okres przewidziany z tytułu przyjęcia na wychowanie jednego dziecka. Ponieważ przed ukończeniem przez dziecko siódmego roku życia pracownica pobierała zasiłek macierzyński przez okres dłuższy niż wynikający z tytułu przyjęcia na wychowanie jednego dziecka, będzie przysługiwał do dnia poprzedzającego ukończenie przez dziecko siedmiu lat. Pracownica otrzyma więc zasiłek macierzyński za okres od 20 lipca 2009 r. do 5 stycznia 2010 r. (170 dni).

Pracownica do 15 stycznia 2010 r. będzie pobierała zasiłek macierzyński za okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z tytułu przyjęcia na wychowanie i wystąpienia z wnioskiem o przysposobienie dziecka urodzonego 26 stycznia 2003 r. Chce wystąpić do pracodawcy o udzielenie dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego od 16 stycznia 2010 r. w wymiarze 2 tygodni. Ponieważ w tym okresie dziecko 26 stycznia 2010 r. ukończy siódmy rok życia, zasiłek macierzyński będzie przysługiwał do 25 stycznia 2010 r.

Aneta Maj

gp@infor.pl

Art. 180, 182¹, 182², 182³, 183 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).