Przyczyna zatrudnienia pracownika nie decyduje o ewentualnej pozorności umowy o pracę

Ubezpieczona prowadziła firmę od marca 1992 r. do kwietnia 2005 r. Następnie zawarła z biurem rachunkowym umowę o pracę na czas określony od maja 2005 r. do maja 2006 r. jako pomocnik księgowej w wymiarze pełnego etatu. Biuro zgłosiło wnioskodawczynię do ubezpieczenia społecznego. Do jej obowiązków należało m.in. przyjmowanie do księgowania dokumentów od klientów, układanie ich datami, sprawdzanie faktur pod względem rachunkowym. Pracę tę wykonywała codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 7 do 15.

W październiku 2005 r. zatrudniona otrzymała miesięczne wypowiedzenie umowy o pracę z uwagi na likwidację jej stanowiska pracy. Umowa została rozwiązana z dniem 30 listopada 2005 r. Na miejsce wnioskodawczyni nikt nie został zatrudniony. Jej dotychczasowe obowiązki przejęły pozostałe pracownice biura.

Następnie zwolniona złożyła wniosek do ZUS o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury. Ten stwierdził, że pracownica z tytułu zgłoszenia dokonanego na podstawie umowy o pracę nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu chorobowemu w tym okresie. W związku z tym odmówił jej przyznania wcześniejszej emerytury.

Od decyzji tej zwolniona odwołała się do sądu I instancji, który uznał, że wnioskodawczyni po zawarciu umowy o pracę rzeczywiście ją realizowała, przystępując do jej wykonywania zgodnie z powierzonym jej zakresem obowiązków. Sąd wskazał też, że potrzeba znalezienia pracy po likwidacji firmy spowodowana była przyczynami w większości niezależnymi od wnioskodawczyni, nie zaś wyłącznie uzyskaniem prawa do wcześniejszej emerytury.

Dlatego w ocenie sądu zawarcie przez zwolnioną umowy o pracę, dzięki której możliwe było skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury, nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo przez kilkadziesiąt lat dokładała się do wspólnego funduszu ubezpieczeń społecznych, płacąc przez cały czas składki ubezpieczeniowe.

Sąd I instancji zmienił więc decyzję ZUS w ten sposób, że stwierdził, iż zwolniona z tytułu zgłoszenia dokonanego na podstawie umowy o pracę zawartej z biurem rachunkowym podlega ubezpieczeniom społecznym.

Organ rentowy odwołał się od wyroku do sądu II instancji. Ten uznał, że nie było gospodarczej potrzeby utworzenia nowego etatu w biurze, ponieważ układanie faktur było dotychczasowym elementem pracy pracowników biura.

Ponadto stanowisko pracy wnioskodawczyni zostało utworzone z jej inicjatywy, co według sądu wydaje się być zjawiskiem zadziwiającym. Zdaniem sądu stanowisko to zostało utworzone wyłącznie dla celów uzyskania emerytury.

Sąd II instancji zmienił zaskarżony wyrok i oddalił żądanie zwolnionego pracownika, który następnie wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego (SN). Ten uznał, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował.

W ocenie SN powody, dla których pracodawca zatrudnia pracownika, który podejmuje pracę i wykonuje ją, nie mają znaczenia dla oceny pozorności umowy o pracę, nawet gdy celem i przyczyną zawarcia umowy o pracę jest uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury. Nieistotne jest też, czy zwolniona posiadała wystarczające kwalifikacje do wykonywania pracy na danym stanowisku, skoro faktycznie wykonywała czynności wynikające z zawartej umowy o pracę. SN uchylił zaskarżony wyroki i przekazał sądowi II instancji do ponownego rozpatrzenia.

Sąd Najwyższy uznał, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował.

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2009 r., sygn. akt II UK 4/09 (niepublikowany).