Będzie mniej przywilejów dla zakładów pracy chronionej

Począwszy od 2011 r. stopniowo ograniczane będą uprawnienia przysługujące zakładom pracy chronionej (ZPChr) z tytułu zatrudniania niepełnosprawnych. Jednocześnie zaostrzone zostaną wymogi, jakie musi spełniać firma, aby otrzymać taki status. Tak wynika z ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nad którą pracuje Senat. Jeśli senatorowie ją poprą, trafi ona do podpisu prezydenta RP.

Nowela przewiduje, że począwszy od 2012 r. pracodawca będzie mógł mieć status ZPChr, o ile co najmniej 50 proc. jego pracowników stanowią osoby niepełnosprawne, w tym co najmniej 20 proc. to osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nowe przepisy podwyższają zatem wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych, od którego zależy, czy firma może funkcjonować jako ZPChr. Obecnie status taki mogą bowiem mieć firmy, w których 40 proc. załogi stanowią takie osoby (w tym co najmniej 10 proc. osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). Od 1 stycznia 2012 r. podwyższony wskaźnik będzie musiała osiągnąć każda firma, która chce uzyskać status ZPChr. Z kolei funkcjonujące już zakłady, do tego dnia będą musiały przyjąć nowych niepełnosprawnych, jeśli nie spełniają podwyższonego wskaźnika (czyli np. osoby niepełnosprawne stanowią 45 proc. załogi). Mogą oczywiście spełnić wskazany w ustawie wymóg poziomu zatrudnienia poprzez redukcję etatów osób, które nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności.

Zarówno na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, jak i po ich zmianie, status ZPChr mogą uzyskać firmy, w których co najmniej 30 proc. pracowników stanowią osoby niewidome lub psychicznie chore, albo upośledzone umysłowo (zaliczone do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności).

Od 1 stycznia 2011 r. zmienią się zasady korzystania ze zwolnień podatkowych, które przysługują zakładom pracy chronionej. Zwolnienie z podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego oraz od czynności cywilnoprawnych, a także opłat (z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym) będzie przysługiwało tylko tym ZPChr, w których co najmniej 30 proc. pracowników stanowią osoby niewidome lub psychicznie chore, albo upośledzone umysłowo (zaliczone do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności).

Uprawnienie takie utracą natomiast pozostałe zakłady pracy chronionej, czyli te, które mają obecnie 40-proc. wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych (w tym 10 proc. ze znacznym i umiarkowanym stopniem).

Szczególnie odczuwalna dla firm, w tym zwłaszcza spółdzielni socjalnych, może być utrata zwolnienia z podatku od nieruchomości. ZPChr mogą zachować prawo do ulg, ale tylko jeśli zwiększą zatrudnienie osób ze schorzeniami szczególnymi. W praktyce, zwłaszcza w dużych zakładach, może być to jednak problemem, gdyż na rynku pracy brakuje wykwalifikowanych osób ze schorzeniami specjalnymi.

Prawo do zwolnień na obecnie obowiązujących zasadach zachowają natomiast zakłady aktywności zawodowej.

Nowe przepisy zobowiązują ZPChr do prowadzenia rozliczeniowego rachunku bankowego środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON).

Pracodawca będzie mógł wydatkować środki zgromadzone na tym funduszu wyłącznie z rachunku bankowego ZFRON (a nie będzie mógł np. dokonywać z niego potrąceń). Pieniądze te będzie można jednak wypłacać z rachunku bankowego ZFRON do kasy zakładowego funduszu rehabilitacji, aby dokonywać wypłat osobom niepełnosprawnym oraz osobom uprawnionym do pomocy indywidualnej (finansowanej z zakładowego funduszu).

Po wprowadzeniu zmian w przepisach środki ZFRON będą jednak lepiej chronione. Nowelizacja ustawy o rehabilitacji przewiduje bowiem, że nie podlegają one egzekucji sądowej ani administracyjnej oraz nie mogą być obciążane w jakikolwiek sposób. Taka regulacja gwarantuje, że środki funduszu rehabilitacji będą rzeczywiście przeznaczane wyłącznie na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych (zgodnie z zakładowym regulaminem ich wykorzystywania).

Zmienią się też zasady przekazywania na ZFRON kwoty odpisów z PIT. Obecnie 10 proc. tej kwoty trafia do PFRON, a 90 proc. na zakładowy fundusz. Po zmianach ustawy na ZFRON trzeba będzie przekazać 60 proc. tej sumy, a 40 proc. - na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Nowe zasady będą stosowane do zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, naliczonych od wynagrodzeń i innych dochodów należnych za okresy przypadające po 1 stycznia 2011 r.

Po zmianach ustawy o rehabilitacji uzyskane w danym roku kalendarzowym środki zakładowego funduszu rehabilitacji (pochodzące m.in. ze zwolnień podatkowych), które nie zostały wykorzystane do 31 grudnia następnego roku, trzeba będzie wpłacić do PFRON. Obecne przepisy wskazują jedynie na konieczność zwrotu środków ze ZFRON wydatkowanych niezgodnie z przepisami (część trzeba przekazać do PFRON).

Począwszy od 1 stycznia 2011 r. zmienią się też zasady obniżania wpłat do PFRON (z tytułu niezatrudniania osób niepełnosprawnych) dla kontrahentów firm, które takie osoby przyjmują do pracy (czyli m.in. ZPChr). Nowelizacja ustawy o rehabilitacji przewiduje, że wpłaty na fundusz ulegają obniżeniu z tytułu zakupu usługi (z wyłączeniem handlu) lub produkcji od pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników, którego co najmniej 30 proc. załogi stanowią:

● osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub

● osoby niewidome, psychicznie chore, upośledzone umysłowo, z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi lub epilepsją (mające umiarkowany stopień niepełnosprawności).

Wprowadzenie takiego rozwiązania oznacza, że znacznie ograniczona będzie liczba firm, których kontrahenci mogą liczyć na obniżenie wpłat do PFRON. Obecnie bowiem ulgę we wpłatach na fundusz zyskuje przedsiębiorca nabywający usługi lub towary od pracodawcy, którego co najmniej 10 proc. pracowników stanowią osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Taki wymóg muszą spełniać obecnie wszystkie zakłady pracy chronionej. Na ulgi może zatem liczyć każdy kontrahent ZPChr. Po zmianach prawo to zachowają tylko kontrahenci pracodawców, którzy spełnią nowe wymogi. Może to oznaczać, że część zakładów pracy będzie zwiększać zatrudnienie osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub schorzeniami szczególnymi (np. niewidomych lub chorych na epilepsję).

Trudności z wprowadzeniem tych regulacji mają rekompensować przepisy przejściowe. Pracodawca, który przed dniem wejścia w życie ustawy dokonał zakupu uprawniającego do obniżenia wpłat, może nabyć ulgi z tego tytułu na dotychczasowych warunkach.

@RY1@i02/2010/222/i02.2010.222.055.004a.001.jpg@RY2@

Zmiany w uprawnieniach zakładów pracy chronionej

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl

Art. 1 - 5, 7, 8, 10 i 11 ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.