Nie każda praca w handlu w święta musi być zakazana

Zakaz pracy w handlu w święta musi mieć w szczególnych sytuacjach bardziej elastyczny charakter. Ustawodawcy nie chodziło przecież o pozbawienie placówek handlowych w te dni ochrony.

Już ponad 4 lata (od 26 października 2007 roku) obowiązuje przepis art. 151^9a kodeksu pracy, zgodnie z którym praca w święta w placówkach handlowych jest niedozwolona. Naruszeniem prawa będzie zatem praca jakiejkolwiek placówki handlowej w święta. Istotne jest, że omawiany zakaz dotyczy pracowników, czyli osób pozostających w stosunku pracy. Nie są zatem objęte zakazem wykonywania pracy w święta osoby wykonujące zadania na podstawie umów cywilnoprawnych.

Zakaz dotyczy wszystkich świąt niezależnie od dnia tygodnia, w którym konkretne święto wypadnie w danym roku. Zakaz będzie zatem obowiązywał także w niedzielę, jeżeli wówczas wypada święto.

Problemy interpretacyjne powstają na tle rozumienia pojęcia "placówka handlowa", ponieważ przepisy prawa pracy nie podają legalnej definicji tego, zasadniczego przecież dla omawianej kwestii terminu. Wiele emocji budziło zamykanie w święta aptek i stacji benzynowych, mających szczególne znaczenie ze względu na użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności. Potocznie za placówkę handlową uznaje się bowiem instytucję, której działalność polega na kupnie, sprzedaży lub wymianie towarów i usług.

Jednoznaczne określenie zakresu pojęciowego placówki handlowej jest ważne, między innymi dlatego, że dopuszczenie pracownika takiej placówki do pracy w święto byłoby uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika w rozumieniu przepisu art. 281 pkt 5 k.p.

Z drugiej strony, tak bezwzględnie sformułowany zakaz wykonywania pracy w święto, który z założenia miał zwiększyć rodzinną integrację pracowników, musi także mieć w pewnych szczególnych sytuacjach, bardziej elastyczny charakter. Chodzi o przypadki usuwania awarii lub prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska. Te sytuacje powinny usprawiedliwiać świąteczną pracę pracownika. Wydaje się zatem, że interpretacja przepisu art. 151^9a k.p. powinna zmierzać w kierunku zakazu pracy ściśle związanej ze sprzedażą (handlem, działalnością usługową). Ustawodawcy z pewnością nie chodziło np. o pozbawienie w święta placówek handlowych ochrony, realizowanej przecież często w ramach umowy o pracę przez upoważnionych pracowników.

Nie bez znaczenia jest szczególny charakter placówki handlowej i jej wyjątkowa społeczna użyteczność. Bez wątpienia takie połączenie zachodzi w przypadku aptek. Dostępność - przynajmniej do niektórych - nie powinna być niczym limitowana. W przepisie art. 94 ustawy z 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 45, poz. 271 z poźn. zm.) ustawodawca przewidział wprost, że rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności i zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Tak więc praca aptek w święta jest dopuszczalna i nie będzie stanowić złamania obowiązującego prawa.

Potocznie zwykło się określać niedzielę jako dzień świąteczny, chociaż - co do zasady - jest to dzień wolny od pracy, nie zaś uznany za święto. Praca w niedziele jest dozwolona w placówkach handlowych przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności. Te dwa pojęcia warunkujące dopuszczalność pracy w niedziele nie są ostre i pracodawca musi uwzględniać przy ich stosowaniu, że praca w niedziele powinna być wykonywana wyjątkowo. Nie każda zatem placówka handlowa będzie spełniała te kryteria i w praktyce odpowiednie organy nadzorujące przestrzeganie prawa pracy będą mogły oceniać i kwestionować decyzję pracodawcy o podjęciu pracy w niedziele.

@RY1@i02/2011/251/i02.2011.251.217000200.101.jpg@RY2@

Dariusz Gawron-Jedlikowski, radca prawny

Dariusz Gawron-Jedlikowski

radca prawny