Odmowa poddania się badaniom lekarskim uzasadnia zwolnienie

Stosunek pracy charakteryzuje się podporządkowaniem pracownika względem pracodawcy w czasie świadczenia pracy. Dlatego też wykonywanie poleceń przełożonych należy do podstawowych obowiązków każdego pracownika (art. 100 par. 1 k.p.). Natomiast odmowa wykonania polecenia stanowi podstawę do rozwiązania umowy o pracę, w tym także do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia (na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.). Będzie tak, gdy odmowa wykonania polecenia zostanie zakwalifikowana jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Chodzi tu o wyjątkowe przypadki, gdy z okoliczności sprawy będzie wynikać, że uchybienie obowiązkowi miało charakter ciężkiego naruszenia, w szczególności zaś, że było to naruszenie popełnione z winy umyślnej pracownika lub wskutek jego rażącego niedbalstwa.

Świadome zlekceważenie przez pracownika polecenia poddania się badaniom lekarskim może być uznane przez pracodawcę za umyślne naruszenie obowiązków pracowniczych. Zgodnie bowiem z art. 211 pkt 5 k.p. podstawowym obowiązkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności zaś pracownik jest zobowiązany poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich. Podkreślał to także Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 2000 r. (I PKN 642/99, OSNP 2001/20/619), stwierdzając, że zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym badaniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczącego pracy, może stanowić podstawę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p. Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 2 marca 2011 r. (II PK 188/10, LEX nr 811843), podkreślając, że obowiązek poddania się kontrolnym badaniom lekarskim przez pracownika ma charakter trwały. Niepoddanie się takim badaniom, które zostały zlecone przez pracodawcę, może skutkować natychmiastowym rozwiązaniem stosunku pracy w każdym czasie. Stanowisko Sądu Najwyższego jest więc w tym zakresie ustalone i generalnie akceptuje możliwość dyscyplinarnego zwolnienia pracownika. Wynika to z tego, że udział w badaniach lekarskich stanowi podstawowy obowiązek pracownika, o ile pracodawca wystawi mu odpowiednie skierowanie. Nie znajduje natomiast uzasadnienia uchylanie się od realizacji tego obowiązku, chyba że następuje to bez winy pracownika.

Warto zauważyć, że skierowanie pracownika na badania lekarskie nie może być potraktowane jako szykana, zwłaszcza gdy odmowa poddania się tym badaniom może prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy za dopuszczenie do pracy w warunkach narażenia na działanie substancji szkodliwych dla zdrowia, bez aktualnych okresowych badań lekarskich. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 stycznia 2004 r. (I PK 293/03, OSNP 2004/24/414). Pracownik nie może więc usprawiedliwiać swojej odmowy udania się na obowiązkowe badania lekarskie tym, że pracodawca chce go ośmieszyć czy szykanować.

@RY1@i02/2011/251/i02.2011.251.21700020d.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach