Nauczyciele są zobowiązani do realizacji doraźnych zastępstw

Nauczyciel jest zobowiązany m.in. do tego, aby rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę (art. 6 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela - dalej Karta nauczyciela). Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

Dyrektor szkoły kieruje jej działalnością. Jest odpowiedzialny w szczególności za dydaktyczny i wychowawczy poziom szkoły, a także zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Dyrektor jest zobowiązany do przydzielenia zastępstwa za nieobecnego nauczyciela, natychmiast po otrzymaniu informacji o jego nieobecności. W tym celu może przydzielić godziny doraźnego zastępstwa nauczycielom, którzy w tym czasie nie mają zajęć z uczniami.

Nauczyciel może zostać zobowiązany do realizacji godzin doraźnych zastępstw. Przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin tych zajęć, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela.

Godziny doraźnych zastępstw są godzinami zajęć, za które nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania, z uwzględnieniem dodatków za warunki pracy. Za stawkę osobistego zaszeregowania należy uznać wynagrodzenie zasadnicze, jakie przysługuje danemu nauczycielowi.

Nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych. Sposób, w jaki należy przydzielać godziny ponadwymiarowe, został określony w art. 35 ust. 1 - 2 Karty nauczyciela. Taka godzina to przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru takich właśnie godzin. W szczególnych przypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nauczyciel może być obowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością, których liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych może nastąpić wyłącznie za jego zgodą, jednak w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Godzin ponadwymiarowych nie można przydzielić bez zgody nauczyciela, jeżeli jest kobietą w ciąży, osobą wychowującą dziecko do lat 4 oraz nauczycielowi w trakcie odbywania stażu.

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatków za warunki pracy.

Przepisy Karty nauczyciela, a w szczególności art. 35 ust. 1, określają maksymalny wymiar godzin ponadwymiarowych.

Szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw określa organ prowadzący szkołę, będący jednostką samorządu terytorialnego, w drodze regulaminu (art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty nauczyciela). Innymi słowy, kompetencje w zakresie ustalenia sposobu obliczania wynagrodzenia za godzinę doraźnego zastępstwa, jak również za godziny ponadwymiarowe posiada organ prowadzący szkołę, będący jednostką samorządu terytorialnego. Unormowanie to powinno znajdować się w uchwalanym przez radę gminy (miasta, powiatu lub sejmik województwa) regulaminie wynagradzania nauczycieli. Warto zauważyć, jak wskazano w wyroku WSA we Wrocławiu z 17 września 2008 r. (IV SA/Wr 281/08, ONSAiWSA 2010/5/95), że rada gminy nie jest upoważniona do wprowadzania limitów godzin obowiązujących nauczycieli.

Z nauczycielami - stosunek pracy na podstawie umowy na czas określony, w tym również w trakcie roku szkolnego, może zostać zawarty jedynie w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela. (art. 10 ust. 6 i 7 Karty nauczyciela). Umowę taką nawiązuje z nauczycielem dyrektor szkoły - na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczyciela kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego (art. 11 Karty nauczyciela).

Jeżeli istnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela i nie ma możliwości zatrudnienia osoby posiadającej wymagane kwalifikacje, można przyjąć do pracy nauczyciela bez kwalifikacji za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Dla celów płacowych tacy nauczyciele traktowani są jak nauczyciele stażyści.

Umowa na zastępstwo powinna być zawarta w sytuacjach, gdy zastępowanego nauczyciela nie będzie w pracy z przyczyn usprawiedliwionych - przez dłuższy czas (art. 25 par. 1 k.p.). Trzeba wtedy m.in. wysłać na wstępne badania lekarskie i skierować na szkolenie bhp. Natomiast czynności te nie są wymagane przy przydzielaniu godzin doraźnych zastępstw.

W praktyce niektóre szkoły wprowadzają procedury organizowania zastępstw za nieobecnych nauczycieli. Mają one na celu systematyczne organizowanie zastępstw za nieobecnych nauczycieli, zapewnianie uczniom właściwej opieki oraz nieprzerwanej realizacji treści programowych z poszczególnych przedmiotów. Wzór takiej procedury można odnaleźć w serwisie internetowym kadry.gazetaprawna.pl.

Kolejnym dokumentem wewnątrzszkolnym może być księga zastępstw. Prowadzi ją dyrektor szkoły bądź jego zastępca. W dokumencie zamieszcza się:

wdatę,

wimię i nazwisko nauczyciela nieobecnego,

wgodzinę i klasę, której zajęcia przepadają,

wprzedmiot,

wimię i nazwisko nauczyciela zastępującego,

wpodpis nauczyciela zastępującego.

W szkołach zazwyczaj używany jest gotowy druk lub elektroniczna księga zastępstw. Program ten pomaga w umieszczaniu planu zastępstw w internecie. Nauczyciele, uczniowie oraz rodzice mają wówczas dostęp do informacji o bieżących zmianach w planie nauczania.

Godziny zrealizowane przez nauczycieli są wpisywane do dzienników lekcyjnych z adnotacją informującą, że są to zastępstwa. Dyrektor na podstawie księgi zastępstw i wpisów w dzienniku zatwierdza do wypłaty listy zbiorcze, zawierające m.in. liczbę godzin doraźnych zastępstw zaakceptowanych do wypłaty.

Zgodnie z w wewnątrzszkolną procedurą organizowania zastępstw za nieobecnych nauczycieli obowiązującą w roku szkolnym 2011/2012 wicedyrektor jest odpowiedzialny za wyznaczenie zastępstwa za nieobecnych nauczycieli. Powinien to zrobić natychmiast po otrzymaniu informacji o jego nieobecności. Natomiast nauczyciel ma obowiązek powiadomić dyrekcję szkoły o nieobecności w pracy spowodowanej chorobą lub innym ważnym zdarzeniem losowym najpóźniej do godziny 8.00 danego dnia celem niezwłocznego przydzielenia zastępstw i zapewnienia uczniom opieki. W przypadku nieobecności wicedyrektora szkoły to dyrektor przejmuje obowiązek ustalenia zastępstw doraźnych. Godziny nieobecnego nauczyciela obsadza się zastępstwami według następującej, możliwej do wykorzystania hierarchii:

● nauczyciel tego samego przedmiotu,

● wychowawca danej klasy,

● nauczyciel uczący w tej klasie,

● inny nauczyciel, który nie ma w tym czasie lekcji.

Dyrektor lub wicedyrektor może przejąć zastępstwo w sytuacjach nagłych. Jeżeli nauczyciel nie może odbyć zastępstwa, to powinien zgłosić to wicedyrektorowi.

Wicedyrektor musi poinformować nauczyciela o zastępstwach z jednodniowym wyprzedzeniem i za zgodą nauczyciela w przypadku, gdy jest ono przydzielone przed lub po jego godzinach pracy. Wicedyrektor wyznacza zastępstwa na dyżurach za nieobecnych nauczycieli tym, którzy są dyspozycyjni bądź nie pełnią w tym czasie innych dyżurów. Nauczyciel na zastępstwie realizuje w miarę możliwości treści programowe, dopełniając wszystkich niezbędnych formalności wynikających z przejęcia zastępstwa za nieobecnego nauczyciela. Będą to wpisy do dziennika, temat lekcji, potwierdzenie przejęcia zastępstwa za nieobecnego nauczyciela własnoręcznym podpisem w księdze zastępstw.

Dokumentację konieczną przy przydzielaniu zastępstw jest księga zastępstw i dziennik lekcyjny.

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Art. 10 ust. 6 i 7, art. 11, art. 30 ust. 6 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 25 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.).