Kiedy można potrącać z pensji bez wszczynania egzekucji

Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych wierzyciel (w tym przypadku matka dziecka) może żądać też bez wszczynania postępowania egzekucyjnego. Taką możliwość przewiduje art. 88 par. 1 k.p. Podstawę dokonania potrąceń w takiej sytuacji stanowi wniosek z załączonym tytułem wykonawczym (art. 88 par. 2 k.p.). Czynności te wywierają takie same skutki prawne jak pismo złożone przez komornika o zajęciu określonej części wynagrodzenia pracownika. Zgodnie z treścią art. 1082 k.p.c. sąd nadaje z urzędu klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu alimenty i tytuł wykonawczy doręcza wierzycielowi. Może nim być prawomocne lub podlegające natychmiastowej wykonalności orzeczenie sądowe, ugoda sądowa lub nakaz zapłaty.

Pracodawca nie może jednak dokonywać potrąceń poza postępowaniem egzekucyjnym, gdy należności te mają być ściągane na rzecz kilku wierzycieli, a część wynagrodzenia, która może zostać potrącona, nie wystarcza na pełne ich pokrycie (art. 88 par. 1 pkt 1 k.p.). W takiej sytuacji interesy wierzycieli są ze sobą sprzeczne i konieczne jest sporządzenie przez komornika planu podziału uzyskanej sumy. Obowiązek ten wynika z art. 1023 par. 2 k.p.c. Pracodawca nie może dokonywać poza postępowaniem egzekucyjnym potrąceń z wynagrodzenia na pokrycie należności alimentacyjnych także wtedy, gdy w stosunku do wynagrodzenia pracownika została wszczęta egzekucja sądowa lub administracyjna (art. 88 par. 1 pkt 2).

W razie wystąpienia jednej z wymienionych sytuacji pracodawca jest zwolniony z obowiązku wykonywania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego. W tych przypadkach odmawia przyjęcia tytułu do wykonania. Kodeks pracy nie reguluje jednak sytuacji, gdy w trakcie dokonywania przez pracodawcę potrąceń wystąpi jedna z okoliczności wykluczających to potrącenie w omawianym trybie. Może wówczas powstać wątpliwość, czy pracodawca wtedy zaprzestaje potrąceń i zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi, czy też przekazuje komornikowi akta sprawy wraz z potrąconymi kwotami. W doktrynie przeważa pogląd, że w tym przypadku pracodawca powinien przekazać komornikowi akta sprawy wraz z potrąconymi kwotami. To natomiast powoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko pracownikowi z urzędu. Pracodawca dokonując potrąceń świadczeń alimentacyjnych z wynagrodzenia za pracę, powinien stosować zasady określone w art. 87 k.p. Na odliczenia te nie jest wymagana zgoda pracownika.

Co ważne do potrąceń w trybie bezegzekucyjnym odpowiednie zastosowanie mają zasady określone w kodeksie postępowania cywilnego oraz ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W razie więc zmiany stosunku pracy przez dłużnika alimentacyjnego, nawiązania nowego stosunku pracy oraz w przypadku przejęcia zakładu pracy przez innego pracodawcę zajęcie pensji zachowuje moc. Obowiązuje ono również w odniesieniu do wynagrodzenia należnego dłużnikowi z tytułu dodatkowego zatrudnienia, które podjął on u tego samego lub innego pracodawcy po dokonywaniu potrąceń. Jeżeli stosunek pracy ustał, na pracodawcy ciąży obowiązek umieszczenia w wydawanym pracownikowi świadectwie pracy wzmianki o zajęciu wynagrodzenia za pracę, która powinna określać wierzyciela i podawać wysokość potrąconych już kwot.

@RY1@i02/2011/169/i02.2011.169.209.0008.001.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba

Krzysztof Chyba

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 87, art. 88 par. 1 pkt 1, art. 88 par. 2 pkt 2, art. 90 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).