Jakie urlopy rodzicielskie przysługują policjantom

Od 23 czerwca tego roku funkcjonariuszom policji przysługują uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem określone w kodeksie pracy, o ile przepisy służb mundurowych nie wykluczają takiej możliwości. Jeśli oboje rodzice lub opiekunowie są funkcjonariuszami, z uprawnień rodzicielskich może korzystać tylko jedno z nich.

Funkcjonariuszowi zwolnionemu w czasie urlopu przysługuje świadczenie pieniężne wypłacane na zasadach obowiązujących przy wypłacaniu zasiłku wychowawczego. Ma on w takiej sytuacji prawo do innych uprawnień przewidzianych dla pracowników zwalnianych z pracy w czasie urlopu wychowawczego z przyczyn niedotyczących pracowników.

Nowością jest możliwość korzystania z urlopu ojcowskiego przez funkcjonariuszy. Urlop ten przysługuje wyłącznie policjantowi wychowującemu dziecko. W tym roku ma on prawo do jednego tygodnia takiego urlopu. Dopiero w przyszłym roku będzie mogł skorzystać z dwóch tygodni. Urlopu udziela się na pisemny wniosek policjanta. Podanie musi być złożone w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Składa się je zgodnie z przyjętym wzorem, z zachowaniem drogi służbowej. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić prawidłowo złożony wniosek pracownika. Nie może więc odmówić udzielenia urlopu lub żądać, aby zainteresowany wykorzystał go w innym terminie. Przełożony będzie miał do tego prawo tylko wówczas, gdy podwładny nie zachowa terminu wymaganego na jego złożenie.

Nowelizacja ustawy o policji zakłada, że policjanta nie można zwolnić ze służby w okresie ciąży, w czasie urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego lub urlopu wychowawczego. W razie zwolnienia funkcjonariusza na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy o policji np. z powodu ważnego dla służby, w jednym z wymienionych powyżej okresów, przysługuje mu uposażenie do końca ciąży oraz trwania wymienionych urlopów.

O dokładnym terminie pójścia na urlop ojcowski decyduje ojciec dziecka. Nie ma przy tym znaczenia, czy trwa jeszcze np. zwykły lub dodatkowy urlop macierzyński matki. Również w tym czasie ojciec może skorzystać z tygodnia wolnego. Nie ma też żadnych przeszkód, aby korzystał z urlopu ojcowskiego zaraz po, albo przed wypoczynkowym. Dzięki temu może tak zaplanować wolne, aby przerwa w pracy była maksymalnie długa.

Prawo do urlopu ojcowskiego ma nie tylko funkcjonariusz, któremu urodziło się dziecko (ojciec biologiczny), ale także ten, który przysposobił dziecko.

W takiej sytuacji jednak urlop ojcowski przysługuje dopiero po wydaniu przez sąd orzeczenia o przysposobieniu dziecka, a nie w czasie trwania postępowania w tej sprawie. Funkcjonariusz wychowujący dziecko ma prawo do takiego urlopu nie dłużej jednak niż do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie.

Mężczyzna traci go, jeśli nie zdąży go wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko siedmiu lat. Wyjątkiem są przypadki, gdy rodzice adopcyjni przysposabiają podopiecznego, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego. Wtedy urlop należy wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko 10. roku życia. Prawo do tego urlopu nie przysługuje osobie, która przyjęła dziecko w ramach rodziny zastępczej.

Funkcjonariusz występujący o przyznanie mu urlopu musi złożyć go na cały przysługujący mu okres, a nie np. na część dni. Jeśli zainteresowany zwróci się o wolne na kilka tylko dni, np. 3, pracodawca może zwrócić taki wniosek i poinformować zainteresowanego, że przysługuje mu tydzień wolnego na opiekę nad dzieckiem i powinien wnioskować o udzielenie pełnego jego wymiaru. Urlop ten jest bowiem niepodzielny.

Jeżeli na wniosek funkcjonariusza przełożony zdecyduje się udzielić tylko części przysługującego mu wolnego, będzie ponosić ryzyko nieprawidłowego stosowania przepisów prawa pracy.

Funkcjonariusze mają także prawo do korzystania z urlopu macierzyńskiego, który można podzielić między matkę i ojca wychowującego dziecko. Warunkiem podziału jest wykorzystanie przez kobietę po porodzie co najmniej 14 tygodni tego urlopu.

Dodatkowo matka musi złożyć pisemną rezygnację z prawa do dalszego korzystania z tego urlopu. Pismo w tej sprawie musi być złożone siedem dni przed jej przystąpieniem do pracy.

Wówczas z niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego skorzystać może ojciec sprawujący bezpośrednią opiekę nad dzieckiem. Między tymi częściami urlopu nie może być przerwy (np. soboty, niedzieli czy święta). Do swojego wniosku o przerwanie urlopu macierzyńskiego matka powinna zatem dołączyć zaświadczenie wystawione przez przełożonego ojca potwierdzające termin rozpoczęcia przez niego korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Ojcu wychowującemu dziecko należy się także urlop macierzyński w sytuacji, gdy matka dziecka wymaga opieki szpitalnej i nie jest w stanie samodzielnie opiekować się dzieckiem. Pracownica musi jednak wykorzystać minimum osiem tygodni urlopu po porodzie.

Urlop ojca przerywa wolne matki na taki okres, na jaki wymaga ona hospitalizacji. Po tym czasie może ona kontynuować swój urlop w części dotychczas niewykorzystanej przez oboje rodziców. Natomiast w przypadku zgonu kobiety ojcu przypada niewykorzystana przez nią część urlopu.

Prawo do dodatkowego czasu wolnego od pracy na opiekę nad dzieckiem przysługuje zarówno matce, jak i ojcu wychowującym dziecko. Warunkiem jego uzyskania jest złożenie w terminie nie krótszym niż siedem dni przed jego rozpoczęciem wypełnionego wniosku. Jeśli ojciec nie przebywał na urlopie macierzyńskim, to w podaniu musi wskazać datę zakończenia korzystania z tego rodzaju wolnego przez matkę. Urlop jest udzielany jednorazowo w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, zawsze bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. W 2011 roku jego wymiar wynosi dwa tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka i trzy w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci przy jednym porodzie, zaś w latach 2012 - 2013 ma to być odpowiednio cztery i sześć tygodni.

Funkcjonariuszowi wychowującemu dziecko przysługują także uprawnienia rodzicielskie określone w rozdziale 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów. Osoba taka może wystąpić do swojego przełożonego o zwolnienie od zajęć służbowych w razie konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem do ukończenia ośmiu lat w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do której dziecko uczęszcza.

Podobnie jest w przypadku porodu lub choroby małżonka stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwiają temu małżonkowi sprawowanie opieki, pobytu małżonka policjanta stale opiekującego się dzieckiem w zamkniętym zakładzie opieki zdrowotnej. Funkcjonariusz ma także prawo do zwolnienia od zajęć służbowych w razie sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do ukończenia 14 lat oraz innym chorym członkiem rodziny.

Funkcjonariusz pozostający w służbie przez co najmniej sześć miesięcy może ubiegać się o udzielenie urlopu wychowawczego, który wynosi trzy lata i trwa nie dłużej niż do czasu ukończenia przez dziecko czterech lat. Urlop taki może być podzielony na cztery części. Jest on przyznawany na wniosek zainteresowanego, a jego okresy się sumuje. Jednocześnie warto wiedzieć, że przez trzy miesiące z tego urlopu mogą korzystać jednocześnie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. Funkcjonariusz może być odwołany z tego wolnego w przypadku, kiedy okaże się, że zaprzestał on sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W takiej sytuacji pracodawca wyznacza mu termin powrotu do służby.

Tekst powstał przy współpracy Biura Kadr i Szkolenia Komendy Głównej Policji

Art. 1 - 8 ustawy z 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 117, poz. 677).

Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz.U. nr 151, poz. 1261).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl