Bezprawność rodzi obowiązek naprawienia całej szkody

Pracownik podczas urlopu wypoczynkowego podjął sezonowe zatrudnienie za granicą. Pracodawca telefonicznie odwołał go z tego urlopu. Pracownik podporządkował się decyzji pracodawcy, ale uważa ją za bezpodstawną, gdyż nie było żadnych szczególnych powodów do ściągania go z zagranicy, a takie bezpodstawne odwołania zdarzały się już wcześniej. Chce domagać się do pracodawcy odszkodowania w wysokości zarobków, jakie otrzymałby, pracując do końca urlopu za granicą. Czy są do tego podstawy?

Odwołanie pracownika z urlopu to jednostronna decyzja pracodawcy dopuszczalna tylko w przypadku, gdy na skutek wystąpienia szczególnych, nieprzewidzianych w chwili rozpoczynania urlopu okoliczności obecność pracownika w zakładzie okaże się nieodzowna. Okoliczności uzasadniające odwołanie z urlopu powinny być więc nieprzewidziane w momencie jego rozpoczęcia oraz mieć szczególny (wyjątkowy) charakter. Jeśli okoliczności te były możliwe do przewidzenia, to mogły stanowić uzasadnienie dla przesunięcia terminu urlopu. Kodeks pracy nie określa jednak (nawet przykładowo), co należy uznać za takie szczególne okoliczności uzasadniające przerwanie wypoczynku. Pracodawca nie powinien w nieuzasadniony sposób wykorzystywać tej instytucji, jednakże tak naprawdę to sam podejmuje decyzje w tym zakresie. Pracodawca odwołujący zatrudnionego z urlopu ocenia bowiem, czy istnieją przesłanki do podjęcia tej decyzji. Pracownik może inaczej oceniać sytuację. Trzeba jednak zaznaczyć, że odwołanie z urlopu to jednostronna decyzja (polecenie) pracodawcy, której zatrudniony powinien się podporządkować. Jest on bowiem obowiązany stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy (jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę) oraz dbać o dobro zakładu pracy (art. 100 par. 1 i par. 2 pkt 4 k.p.). Odmowa zastosowania się do decyzji pracodawcy może spowodować nałożenie na zatrudnionego kary porządkowej, a nawet doprowadzić do rozwiązania z nim umowy o pracę.

W przypadku wniesienia przez pracownika do sądu odwołana od takiej kary lub rozwiązania umowy o pracę, sąd będzie badał, czy pracodawca miał uzasadnione powody do odwołania pracownika z urlopu. Jeśli okaże się, że takich powodów nie było lub pracodawca nie udowodni ich istnienia (do czego jest zobowiązany na podstawie art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p.), wówczas sąd pracy będzie mógł uchylić nałożoną na zatrudnionego karę porządkową lub (w przypadku rozpoznawania odwołania od rozwiązania umowy o pracę) przywrócić go do pracy albo zasądzić na jego rzecz odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy. Przepisy kodeksu pracy nie ograniczają także wprost liczby odwołań pracownika z jednego (tego samego) urlopu. Trzeba więc uznać, że jeśli spełnione są wskazane wyżej przesłanki, to do odwołania pracownika - szczególnie przy dłuższych urlopach - może dojść nawet kilkakrotnie. Ponieważ jednak jest to wyjątek od zasady nieprzerwanego urlopu, pracodawca powinien korzystać ze swego uprawnienia z dużą rozwagą i nie zakłócać wypoczynku zatrudnionego. Pracodawca musi bowiem pamiętać, że - zgodnie z art. 8 k.p. - nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego.

Co do możliwości żądania przez pracownika wynagrodzenia utraconego za granicą na skutek odwołania go z urlopu, to trzeba wskazać, że pracodawca, który podejmuje taką decyzję, musi liczyć się z obowiązkiem zwrotu kosztów poniesionych przez zatrudnionego. Dotyczy to jednak tylko takich kosztów, które pozostają w bezpośrednim związku z odwołaniem z urlopu. Zwrotowi podlegać będą więc zasadniczo tylko koszty faktycznie poniesione przez pracownika, odpowiednio udokumentowane i pozostające w bezpośrednim związku z odwołaniem. Mogą to być np. koszty podróży do miejsca wypoczynku i z powrotem, opłacenie wczasów, pobytu w sanatorium, hotelu, pensjonacie lub na kwaterze prywatnej. Pracodawca, który w sposób zgodny z prawem (uzasadniony) odwołuje pracownika z urlopu wypoczynkowego, nie ma natomiast obowiązku zwrócenia mu utraconych w wyniku odwołania korzyści związanych ze świadczeniem w czasie urlopu pracy zarobkowej (sezonowa praca za granicą).

Gdyby jednak okazało się, że pracodawca odwołał zatrudnionego w sposób sprzeczny z przepisami kodeksu pracy (nie wystąpiły szczególne, nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu okoliczności czyniące obecność pracownika w zakładzie konieczną), możliwe będzie uznanie, że pracodawca ponosi za to działanie odpowiedzialność na zasadach ogólnych, wynikających z kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik (tutaj pracodawca) obowiązany jest zaś do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Pracodawca, który bezprawnie odwołuje pracownika z urlopu, nie wykonuje w należyty sposób - wynikającego ze stosunku pracy - obowiązku zapewnienia mu prawa do nieprzerwanego odpoczynku urlopowego. Ponosi więc odpowiedzialność nie tylko za rzeczywiste straty związane ze swoim działaniem, ale także za korzyści utracone przez pracownika. W omawianym wypadku byłyby nimi zarobki, które - gdyby nie bezpodstawne odwołanie z urlopu - zatrudniony uzyskałby pracując sezonowo za granicą.

@RY1@i02/2012/183/i02.2012.183.217000800.801.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Podstawa prawna

Art. 167 par. 2, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).

Art. 6, art. 361, art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).