Nauczyciela trzeba poinformować z półrocznym wyprzedzeniem

Coraz częstszym problemem, z którym borykają się małe szkoły w gminach, jest ich nierentowność, a co za tym idzie, konieczność ich zamknięcia. Wydaje się, że rozwiązaniem jest przejęcie szkoły przez stowarzyszenie, fundację czy osoby prywatne. Jak reorganizacja szkoły wpływa na stosunek pracy nauczycieli?

Nauczyciele to specyficzna grupa zawodowa, wobec której głównym aktem prawnym regulującym stosunek pracy jest Karta nauczyciela (dalej KN). Przepisy kodeksu pracy (dalej k.p.) są stosowane w odniesieniu do stosunku pracy jedynie względem sytuacji nieuregulowanych w Karcie (art. 91c ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r., t.j. Dz.U. nr 97 z 2006 r. poz. 674).

Taka sytuacja może niekiedy powodować wątpliwości. Z jednej strony mamy regulacje Karty nauczyciela, z drugiej zaś przepisy Kodeksu pracy (ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, t.j. Dz.U. nr 21 z 1998 r., poz. 94 z późn. zm.). Przy reorganizacji szkoły może powstać problem podstawy prawnej w odniesieniu do jej pracowników. Jest art. 20 Karty nauczyciela, który mówi o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem w przypadku likwidacji lub częściowej likwidacji szkoły; zmian organizacyjnych, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie części nauczycieli (np. zmniejszenie liczby klas). Wtedy przy rozwiązaniu nauczyciel ma prawo do odpowiedniej odprawy. W przypadku nauczycieli mianowanych będzie to 6-miesięczne wynagrodzenie zasadnicze.

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem na tej podstawie jest jednak wykluczone, jeżeli zmiany organizacyjne polegają na przejęciu szkoły przez nowego pracodawcę (np. przez stowarzyszenie). Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z 17 maja 1995 r. (sygn. akt I PRN 15/95) w razie przejęcia szkoły w części lub w całości z mocy art. 23¹ par. 2 k.p. nauczyciel staje się pracownikiem nowej szkoły, co wyklucza możliwość zwolnienia go z pracy przez szkołę zatrudniającą go do chwili przejęcia na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela.

Oczywiście nie oznacza to, że przy przejęciu szkoły zastosowanie art. 20 KN jest wykluczone, niemniej musi to nastąpić z inicjatywy nauczyciela.

Kiedy przejęcie szkoły przez stowarzyszenie, fundację lub osobę prawną odbywa się na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy?

Zastosowanie art. 23¹ kodeksu pracy przy przejęciu szkoły jest uzależnione od tego, czy szkoła prowadzona np. przez stowarzyszenie będzie realizować takie same zadania. Jeżeli tak - wtedy też zastosowanie ma art. 23¹ kodeksu pracy i stowarzyszenie lub osoba prawna stają się stroną stosunku pracy z dotychczasowymi pracownikami szkoły.

W przypadku zakładów pracy wykonującym np. zadania społeczne (jak szkoła) przejęciem zakładu pracy jest nie tyle przejęcie fizycznych atrybutów szkoły (budynków i wyposażenia), co samych zadań, które są przez szkołę realizowane. Tak też stanowi wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2000 r. (sygn. akt I PKN 489/99), zgodnie z którym przejęcie zadań dydaktycznych w zakresie kształcenia uczniów przez inną szkołę stanowi przejęcie części zakładu pracy przez innego pracodawcę (art. 23¹ k.p.).

Czy istnieją jakieś ramy czasowe, w których pracownicy szkoły muszą zostać powiadomieni o zmianach dotyczących przejęcia szkoły?

Taki tryb i ramy czasowe określa art. 5 ust. 5l ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym podmiot prowadzący szkołę dotychczas (jednostka samorządu terytorialnego) jest obowiązany powiadomić pracowników szkoły lub placówki oraz zakładową organizację związkową o terminie przekazania szkoły lub placówki, przyczynach takiego kroku, a także prawnych, ekonomicznych i socjalnych skutkach dla pracowników. Informacja powinna także obejmować wiadomości o nowych warunkach pracy i płacy.

Co do zasady zakres informacji jest zatem analogiczny jak przy standardowym przejściu zakładu pracy, niemniej inne są terminy przekazania takiej informacji. W przypadku szkoły samorząd musi poinformować pracowników w terminie 6 miesięcy przed dniem przekazania szkoły lub placówki.

Jakie skutki dla nauczycieli będzie miało przejęcie szkół przez stowarzyszenie lub osoby prywatne?

Po pierwsze na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy staną się oni z mocy prawa pracownikami nowego pracodawcy. Druga kwestia to zakres uprawnień wynikających z Karty nauczyciela. Jest on bowiem inny wobec nauczycieli ze szkół publicznych prowadzonych przez samorząd, a szkół publicznych prowadzonych przez osoby fizyczne, osoby prawne lub stowarzyszenia. W tym drugim przypadku karta ma bowiem ograniczone zastosowanie (art. 1 ust. 2 pkt. 2 KN).

Co z warunkami pracy i płacy? Czy mogą one ulec zmianie?

Nie tylko mogą, lecz co do zasady ulegną zmianie, a to z uwagi na fakt, iż mocno ograniczone zostanie stosowanie Karty nauczyciela. Może być to niekorzystne dla nauczycieli. Mają oni jednak prawo nie przystać na takie warunki.

Jakie są skutki odmowy nauczyciela?

Ma on prawo złożyć oświadczenie o odmowie przejścia do szkoły lub placówki przejmowanej w terminie 3 miesięcy od uzyskania informacji o planowanym przejściu. Oświadczenie spowodowuje rozwiązanie stosunku pracy. To korzystne dla nauczyciela rozwiązanie stosunku pracy odbędzie się na tych samych zasadach, co przy likwidacji szkoły. A to z kolei wiąże się z odprawą pieniężną. Podstawą rozwiązania będzie bowiem art. 20 Karty nauczyciela. Nauczyciele mianowani otrzymają odprawę w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, zaś pozostali nauczyciele odprawę w wysokości analogicznej do odpraw stosowanych przy zwolnieniach grupowych.

@RY1@i02/2012/162/i02.2012.162.08800050l.802.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

dr Marcin Wojewódka, radca prawny z Kancelarii Wojewódka i wspólnicy

Rozmawiał Tomasz Zalewski