Czy trzeba wykazać pracę w nadgodzinach

W oddziale spółki z o.o. nie prowadzono prawidłowo ewidencji czasu pracy zatrudnionych. Obecnie kilkoro pracowników, w tym kierownik działu, chce dochodzić przed sądem wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Czy w takim przypadku to pracodawca będzie musiał wykazać, że tym osobom nie przysługuje wynagrodzenie za nadgodziny?

Zatrudnieni będą musieli wykazać nadliczbową pracę przy wykorzystaniu dostępnych im środków dowodowych.

W przypadku sporu z pracownikiem pracodawca nie może odnieść korzyści z nieprowadzenia ewidencji czasu pracy. Nie oznacza to jednak, że w takiej sytuacji to pracodawca musi wykazać, że zatrudnieni nie pracowali w nadgodzinach. W orzecznictwie podkreśla się, że również w sprawach z powództwa pracownika o wynagrodzenie obowiązuje ogólna reguła procesu, zgodnie z którą powód powinien udowadniać słuszność swoich twierdzeń w zakresie zgłoszonego żądania. Niewywiązywanie się przez pracodawcę z obowiązku rzetelnego prowadzenia dokumentacji powoduje dla niego niekorzystne skutki procesowe wówczas, gdy pracownik udowodni swoje twierdzenia za pomocą innych środków dowodowych niż ta dokumentacja. Na potrzebę udowodnienia przez pracownika (powoda) wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych w celu wykazania zasadności żądania zapłaty za tę pracę wskazywano m.in. w wyrokach Sądu Najwyższego z 5 maja 1999 r. (I PKN 665/98, OSNAPiUS 2000/14/535) oraz z 4 października 2000 r. (I PKN 71/00, OSNAPiUS 2002/10/231). W uzasadnieniu wyroku z 5 lutego 2002 r. (I PKN 845/00, OSNP 2004/3/46) SN stwierdził, że na pracowniku spoczywa wprawdzie ciężar dowodu w zakresie wykazania wykonywania pracy ponad normy czasu pracy, ale może on wykonać ten obowiązek przez powołanie dowodów ze swoich zeznań.

W tezie wyroku SN z 14 maja 1999 r. (I PKN 62/99, OSNAPiUS 2000/15/579) wyrażono pogląd, że pracodawca, który wbrew obowiązkowi nie prowadzi list obecności, list płac ani innej dokumentacji ewidencjonującej czas pracy pracownika i wypłacanego mu wynagrodzenia, musi liczyć się z tym, że będzie na nim spoczywał ciężar udowodnienia nieobecności pracownika, jej rozmiaru oraz wypłaconego wynagrodzenia. Zgodnie z wyrokiem SN z 7 czerwca 2011 r. (II PK 317/10, LEX 1095826) tezę tę należy jednak rozumieć w ten sposób, że pracownik (powód) może powoływać wszelkie dowody na wykazanie zasadności swego roszczenia, w tym posiadające mniejszą moc dowodową niż dokumenty dotyczące czasu pracy. Jeżeli zaś sąd, po swobodnej ocenie dowodów, dojdzie do wniosku, że powód wykazał swoje twierdzenia przy pomocy takich dowodów, to na pracodawcy, który nie prowadził prawidłowej ewidencji czasu pracy, spoczywa ciężar udowodnienia, że pracownik w rzeczywistości nie pracował w tym czasie.

Odmienna sytuacja będzie miała ponadto miejsce w przypadku, gdy powodem będzie kierownik jednostki organizacyjnej, zobowiązany do prowadzenia dokumentacji dotyczącej czasu pracy własnego i podległych mu pracowników. Jeżeli to taka osoba będzie dochodzić wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, nie będzie ona mogła odnieść korzyści z braku dokumentacji, którą powinna była prowadzić. Taki pracownik (powód) będzie musiał przedstawić wszystkie możliwe dowody potwierdzające rozmiar faktycznie świadczonej przez niego pracy. Nie można natomiast uznać za wystarczające samych jego twierdzeń w tym zakresie (por. wyroki SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 80/00, OSNAPiUS 2002/11/264, z 11 grudnia 2007 r., I PK 157/07, OSNP 2009/3-4/33 oraz z 11 stycznia 2008 r., I PK 108/07, OSNP 2009/5-6/58).

Ważne

Pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję czasu pracy zatrudnionego do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Musi udostępnić ją pracownikowi, na jego żądanie. Tylko w stosunku do pracowników objętych systemem zadaniowego czasu pracy, pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz pracowników otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze nocnej nie ewidencjonuje się godzin pracy

Anna Puszkarska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 149 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).