SN o funduszu socjalnym

Sygn. akt II UK 472/13

z 10 lipca 2014 r.

Decyzjami z 5 maja 2011 r. ZUS ustalił dla płatnika składek - spółki z o.o. - kwoty należnych składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Do podstawy wymiaru składek za styczeń, luty i marzec 2008 r. organ rentowy doliczył koszty przelotu i wycieczki pracowników do Aten, pokryte przez płatnika z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Sąd okręgowy oddalił odwołania płatnika od powyższych decyzji, a sąd apelacyjny oddalił jego apelację.

Sądy orzekające w sprawie ustaliły, że spółka zorganizowała swoim pracownikom zagraniczną wycieczkę integracyjno-szkoleniową w Atenach w okresie od 8 do 11 marca 2008 r. Do kosztów ponoszonych przez pracowników zaliczono koszty przelotu, wartość posiłków oraz wartość biletów wejściowych. Uczestnicy wyjazdu, oprócz zwiedzania miasta, mieli zaplanowane szkolenia z zakresu planu rozwoju spółki, działań handlowych, form płatności, technik pozyskiwania klientów, zasad współpracy, ściągania należności. Koszty wycieczki (na kwotę 25 724,44 zł) zaksięgowano na koncie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w styczniu, lutym i marcu 2008 r. Obowiązujący u płatnika regulamin gospodarowania środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie przewidywał żadnej formy dofinansowywania zagranicznych wyjazdów integracyjno-szkoleniowych pracowników organizowanych przez spółkę.

Sądy obydwu instancji przyjęły, że przedmiotem niniejszego sporu jest ustalenie, czy koszty wycieczki do Aten zorganizowanej przez odwołującego się, w której uczestniczyli pracownicy płatnika, mogą być finansowane ze środków funduszu.

Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu świadczeń socjalnych określają przepisy ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 592 ze zm.; dalej u.z.f.ś.s.). Sądy stwierdziły, że koszty uczestnictwa pracowników w wycieczce integracyjno-szkoleniowej w Atenach należy oceniać jako świadczenie dodatkowe pracodawcy, co stanowi przychód pracownika w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.). Dlatego też przychód ten powinien stanowić podstawę wymiaru składek na Fundusz Pracy w rozumieniu przepisu art. 104 ust. 1 lit. a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 272) oraz w rozumieniu przepisu par. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

SN oddalił skargę kasacyjną. Podkreślił, że w judykaturze dominuje pogląd, zgodnie z którym przyznawanie świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych wymaga stosowania kryteriów socjalnych z art. 8 ust. 1 u.z.f.ś.s. W wyroku z 20 sierpnia 2001 r., sygn. akt I PKN 579/00 (OSNP 2003/14/331) SN wskazał, że pracodawca nie może ustalić w regulaminie warunków korzystania przez osoby uprawnione z usług i świadczeń finansowanych z funduszu według wybranych przez siebie kryteriów, z pominięciem naczelnej zasady wyrażonej w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy. Chodzi o to, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu zostało uzależnione wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z niego. Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie upoważnia do tworzenia takich zasad podziału funduszu socjalnego, które pozostawałyby w sprzeczności z art. 8 ust. 1.

Pogląd ten był następnie wielokrotnie powtarzany w orzeczeniach SN, w których akcentowano sprzeczność z u.z.f.ś.s. wydatkowania środków funduszu na finansowanie ulgowych usług i świadczeń oraz dopłat z pominięciem wspomnianych kryteriów socjalnych.

W wyroku z 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 121/09 (OSNP 2011/9-10/poz. 133) SN wskazał, że podstawowa zasada dysponowania środkami funduszu została określona w art. 8 ust. 1 u.z.f.ś.s. Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin nie może zmienić tej zasady.

Stąd świadczenia wypłacone przez pracodawcę z pominięciem owej zasady podstawowej nie mogą być ocenione w sensie prawnym jako świadczenia socjalne, a jeżeli tak, to nie mogą korzystać z uprawnień przyznanych tym świadczeniom przez system ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pomoc z funduszu może być dokonywana jedynie wówczas, gdy uzależnia się jej przyznawanie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika. SN podkreślił, że pojęcie działalności socjalnej pracodawcy w rozumieniu przepisów u.z.f.ś.s. nie jest tożsame z socjalną działalnością w ujęciu prawa publicznego i jest szersze od obowiązku zaspokajania socjalnych potrzeb pracownika, o jakim mowa w art. 16 i art. 94 pkt 8 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502), a jej przejawy mogą być ukierunkowane nie tylko na indywidualnego pracownika, ale także na większą liczbę uprawnionych, co w konkretnej sytuacji może stawiać pod znakiem zapytania celowość zastosowania kryteriów socjalnych wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy.

Odstąpienie od tychże kryteriów przyznawania świadczeń z funduszu powinno być jednak zjawiskiem wyjątkowym i mieć przekonywujące uzasadnienie w okolicznościach danej sprawy. Jednak w rozpatrywanej sprawie płatnik nie wykazał, aby przepisy regulaminu upoważniały go do odstąpienia od stosowania kryteriów socjalnych w odniesieniu do jakichkolwiek świadczeń przyznawanych z funduszu ani nie przedstawił żadnej argumentacji uzasadniającej - z uwagi na charakter świadczenia - sfinansowanie wszystkim uczestnikom wycieczki do Aten, ze środków funduszu i w równiej wysokości, kosztów tego rodzaju imprezy.

@RY1@i02/2014/230/i02.2014.230.03300040i.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza