500 zł na dziecko może obniżać świadczenia z ZFSŚ, ale nie musi

OPINIE EKSPERTÓW

500+ trzeba brać pod uwagę przy przyznawaniu świadczeń

@RY1@i02/2016/110/i02.2016.110.217000200.806.jpg@RY2@

Łukasz Chruściel radca prawny, partner kierujący Biurem Kancelarii Raczkowski Paruch w Katowicach

Na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wprowadzono świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł na dziecko, przy czym świadczenie na pierwsze dziecko przysługuje tylko osobom nieprzekraczającym limitów dochodowych. Świadczenie to poprawia sytuację materialną rodziny. Tymczasem zgodnie z ustawą z 4 marca 1994 r. o ZFŚS świadczenia socjalne przyznaje się z uwzględnieniem kryteriów socjalnych, tj. sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej. Wprawdzie ustawa ta nie definiuje "sytuacji materialnej", należy jednak przyjąć, że świadczenie wychowawcze ma wpływ na jej poprawę. Oznacza to, że powinno być brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczeń socjalnych, co może prowadzić do przyznania niższego świadczenia. Warto, by regulamin ZFŚS wyraźnie wskazywał, że świadczenie wychowawcze jest uwzględniane przy ocenie sytuacji materialnej rodziny pracownika. Jednak nawet w razie braku takiego wyraźnego stwierdzenia w moim przekonaniu powinno być brane pod uwagę. Z innej strony regulamin może przewidywać, że świadczenie wychowawcze nie będzie uwzględniane przy ocenie sytuacji materialnej. Musi to być jednak wyraźnie zastrzeżone w regulaminie. Takie zastrzeżenie będzie preferencją na rzecz pracowników mających dzieci. Jest to dopuszczalne nie tylko w świetle ustawy o ZFŚS, która uzależnia świadczenia od sytuacji rodzinnej, lecz także samej Konstytucji RP (art. 18).

Co oczywiste, świadczenie wychowawcze nie będzie miało wpływu na świadczenia socjalne przyznawane po równo na zasadzie powszechnej dostępności, takie jak np. wyjazdy integracyjne. W ich bowiem przypadku nie bada się sytuacji socjalnej pracownika i jego rodziny.

Są wątpliwości co do równego traktowania pracowników

@RY1@i02/2016/110/i02.2016.110.217000200.807.jpg@RY2@

Monika Krzyszkowska-Dąbrowska radca prawny z Kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak

Przyznawanie ulgowych świadczeń i usług z ZFŚS powinno się odbywać z uwzględnieniem kryterium socjalnego, obejmującego sytuację życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej. Brak jest jednak ustawowych wytycznych dotyczących sposobu ustalania go. Kwestie te powinien precyzować regulamin funduszu świadczeń socjalnych, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o ZFŚS. W praktyce jednym z najczęściej stosowanych kryteriów oceny sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej jest średni dochód na członka rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym (aprobowany przez orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym przykładowo w wyroku z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II PK 156/07 czy w wyroku z 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 121/09). Dlatego w zależności od zasad przyjętych w danym regulaminie ZFŚS, w tym w szczególności definicji dochodu, może istnieć konieczność uwzględniania świadczenia wychowawczego przy ocenie sytuacji osoby ubiegającej się o konkretne świadczenie lub usługę. Przyznanie świadczenia wychowawczego nie może być powodem odmowy przyznania wsparcia z ZFŚS, może natomiast wpłynąć na ocenę sytuacji socjalnej osoby uprawnionej w zależności od zasad przyjętych u pracodawcy.

O ile wydaje się, że istnieją argumenty za tym, aby świadczenie wychowawcze nie było uwzględniane dla celów dystrybucji świadczeń i usług z ZFŚS (co powinno wynikać z regulaminu), o tyle w przypadku braku wyłączenia ustawowego kwestia ta może budzić wątpliwości z perspektywy zasady równego traktowania pracowników oraz obiektywnego kryterium socjalnego, gdyż świadczenie wychowawcze niewątpliwie wpływa na sytuację socjalną osoby uprawnionej. Jako powody przemawiające za wyłączeniem świadczenia wychowawczego dla celów ZFŚS można wymienić jego cel. Jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, przy czym przyznawane jest na drugie i kolejne dziecko niezależnie od dochodu, nie wpływa na wypłatę zasiłków z pomocy społecznej i rodzinnych, nie podlega opodatkowaniu. Ma to skutkować faktyczną poprawą sytuacji materialnej rodziny.

Dopuszczalne, choć nieobowiązkowe

@RY1@i02/2016/110/i02.2016.110.217000200.808.jpg@RY2@

Michał Czuryło radca prawny z Kancelarii Chałas i Wspólnicy

Prowadzenie ZFŚS uregulowano dość skąpo, pozostawiając pracodawcom w tym zakresie pewną (choć nie całkowitą) swobodę. Przyznawanie świadczeń z tego funduszu nie może następować w sposób dla wszystkich jednakowy i niezależny od sytuacji materialnej, ani tym bardziej w sposób dowolny. Należy wprowadzić pewne kryteria, które - co jest mocno podkreślane w orzecznictwie - muszą mieć zawsze charakter socjalny. Ustawodawca wprawdzie nie wprowadził przy tym jednego słusznego ich katalogu, ale dopuścił możliwość ich kontroli. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że wspomnianym kryterium może być średni dochód na członka rodziny, przy czym nie może on być wyliczany wyłącznie na podstawie wynagrodzenia uzyskiwanego u danego pracodawcy. Powinien on przeprowadzić kompleksową ocenę sytuacji materialnej pracownika.

Ten kierunek w orzecznictwie oraz zakres swobody przyznanej pracodawcom pozwalają oceniać, że dopuszczalne (choć nie obowiązkowe) jest uwzględnienie przy określaniu przesłanek przyznawania świadczeń z ZFŚS również świadczenia wychowawczego z programu 500+ jako wpływającego na sytuację materialną uprawnionych. W niektórych przypadkach może więc to spowodować, że pracownik znajdzie się poza kręgiem osób uprawnionych do korzystania z funduszu.

Bardzo istotne jest, że ustawodawca wymaga, by kryteria przyznawania świadczeń z funduszu były w sposób precyzyjny określone przez pracodawcę w regulaminie ZFŚS. Zatem to w nim powinno zostać wyraźnie wskazane, czy świadczenie wychowawcze będzie uwzględniane w ramach oceny sytuacji materialnej pracownika, czy nie. To regulamin powinien określać również, za pomocą jakich środków pracownik ma udowadniać swoją sytuację. Dopuszczalne jest, aby następowało to zarówno poprzez oświadczenie samej osoby uprawnionej, jak i przez przedstawienie stosownych zaświadczeń. Pracodawca może więc żądać od pracownika przedłożenia zaświadczenia od organu właściwego, stwierdzającego, czy i w jakim zakresie dana osoba korzysta z programu 500+.

"Pensje w górę! I to nie tylko ze względu na 500+" w TGP nr 17 z 6-8 maja 2016 r. (DGP nr 87/2016).

@RY1@i02/2016/110/i02.2016.110.217000200.809.jpg@RY2@

@RY1@i02/2016/110/i02.2016.110.217000200.810.jpg@RY2@