Jedno wolne, różne wymiary

Ideą urlopu wypoczynkowego jest regeneracja sił, a co za tym idzie – jest on uzależniony od miesięcy przepracowanych w danym roku. Nieprzepracowany w całości rok skutkuje obniżeniem wymiaru urlopu wypoczynkowego nie tylko wtedy, gdy pracownik zmienia pracodawcę, ale także wówczas, gdy po okresie nieobecności pracownik kontynuuje pracę u dotychczasowego pracodawcy.

Kodeks pracy w sposób wyczerpujący wymienia przyczyny nieobecności w pracy, które powodują takie proporcjonalne obniżenie wymiaru. Jedną z nich jest urlop wychowawczy, na który najczęściej matka lub ojciec się decydują, chcąc po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego wydłużyć czas sprawowania opieki nad dzieckiem. Warto wspomnieć, że 36-miesięczny okres urlopu wychowawczego można wykorzystać aż do upływu roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia, a na dodatek można go podzielić aż na pięć części. Przy czym przynajmniej jeden miesiąc urlopu wychowawczego musi wykorzystać drugi z rodziców: jeśli będzie z niego korzystać wyłącznie matka, jego wymiar nie może przekroczyć 35 miesięcy (chociaż i tu są wyjątki, jak np. śmierć ojca czy brak po jego stronie władzy rodzicielskiej).

Aby jednak urlop wychowawczy obniżył wymiar wypoczynkowego (o 1/12 jego wymiaru za każdy nieprzepracowany miesiąc), okres niewykonywania pracy musi wynosić przynajmniej jeden miesiąc. Konsekwencją logiczną takiego sposobu skracania urlopu jest obliczanie właściwej proporcji dopiero po powrocie pracownika do pracy – zatem jeśli wykorzystał on urlop wypoczynkowy przed rozpoczęciem przerwy, nikt mu już tego prawa nie odbierze. Co ważne, urlopy przysługują w wymiarze rocznym, nie można więc proporcjonalności związanej z nieprzepracowaniem całego roku przenieść na rok kolejny.

I tu kodeksowa logika się kończy, bo zasada ogólna odnośnie do zmniejszania pracownikowi długości wypoczynku nie dotyczy obniżenia wymiaru tego urlopu po przerwie spowodowanej wykorzystaniem wychowawczego, który rozpoczyna się i kończy w tym samym roku kalendarzowym. [przykłady 1–3] ©℗

przykład 1

W obrębie roku

Pani Joanna zakończyła korzystanie z rocznych urlopów: macierzyńskiego i rodzicielskiego 15 lutego 2018 r. Postanowiła złożyć wniosek o urlop wychowawczy na 10 miesięcy, czyli do 15 grudnia 2019 r. Po powrocie zachowa cały należny jej urlop wypoczynkowy za 2018 r.

przykład 2

Utrata wypoczynku

Pani Katarzyna urodziła dziecko jesienią 2017 r. Podobnie jak pani Joanna z przykładu 1 postanowiła po urlopach: macierzyńskim i rodzicielskim nie wracać do pracy 16 listopada 2018 r., ale skorzystać jeszcze z 10 miesięcy urlopu wychowawczego, które upłyną 15 września 2019 r. Urlop wypoczynkowy pani Katarzyny za 2018 r. ulegnie proporcjonalnemu zmniejszeniu o 1/12 rocznego wymiaru, bo choć wychowawczy rozpoczął się jeszcze w listopadzie, to wypoczynkowy obniża się jedynie za pełne miesiące, a więc w jej przypadku jedynie za grudzień 2018 r. Niestety w 2019 r. jej urlop będzie także niższy i to aż o 8/12 rocznego wymiaru za okres od stycznia do sierpnia, czyli za pełne miesiące, w których przebywała jeszcze na wychowawczym.

przykład 3

Sprytny podział

Pani Magdalena poznała panią Katarzynę z przykładu 2 na porodówce, bo urodziły swoje dzieci w tym samym dniu. Pani Magdalena również zdecydowała się na 10 miesięcy urlopu wychowawczego, ale zaplanowała to tak, by uniknąć obniżenia urlopu wypoczynkowego. Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego (15 listopada 2018 r.) zdecydowała się wykorzystać cały zgromadzony dotychczas urlop wypoczynkowy, a nie jest go mało: przysługuje jej za rok 2018 oraz za okres, w którym była w ciąży, a później przebywała na macierzyńskim i rodzicielskim. Obliczyła, że dni wolnych starczy jej do końca 2018 r. Z 10 miesięcy wychowawczego zacznie korzystać – i powróci z niego – w 2019 r. W ten sposób zachowa także prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego za 2019 r.©℗

Podstawa prawna

Art. 186, art. 1552 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.).