Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny musi być poddany bezpiecznemu recyklingowi

Zużyty Sprzęt Elektryczny i Elektroniczny (ZSEE) to wszystkie zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne działające kiedyś na prąd lub na baterie - zepsute komputery, zabawki i gadżety elektroniczne, stare pralki czy lodówki, a także zużyte świetlówki. Klasyfikowane są one jako odpady niebezpieczne (zgodnie z ustawą o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym z 29 lipca 2005 r.), ponieważ zawierają trujące substancje, które zanieczyszczają środowisko i zagrażają zdrowiu organizmów żywych. Dlatego ZSEE powinien być selektywnie zbierany, następnie poddany bezpiecznemu przetworzeniu i przekazany do recyklingu. Na produktach przeznaczonych do tego procesu zamieszczony jest znak przekreślonego kosza na śmieci.

Chcąc pozbyć się zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego należy oddać go do specjalnie wyznaczonych miejsc. Zgodnie z ustawą o ZSEE istnieje kilka możliwości:

● zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny w nieograniczonej ilości można oddać do punktów zbierania, które powinny znajdować się na terenie każdej gminy. Jeżeli w danym mieście nie ma gminnego punktu zbierania, ZSEE można przekazać do lokalnej firmy zbierającej odpady komunalne.

● chcąc się pozbyć zużytych urządzeń możemy je oddać do sklepu lub hurtowni przy zakupie nowych sprzętów. Sklep powinien przyjąć zużyty sprzęt bezpłatnie na zasadach wymiany, w ilości jeden za jeden tego samego typu (np. zużyty komputer za nowy komputer).

● po nowelizacji ustawy zepsute urządzenia można również zostawić w naprawczym punkcie serwisowym, gdy naprawa urządzenia nie jest już możliwa.

● oddanie ich do punktu, który prowadzi rejestrowaną działalność w zakresie zbierania tego rodzaju odpadów.

Zużyty sprzęt oddawany do punktów zbierania powinien być kompletny. Nie powinno się samodzielnie rozbierać zużytych urządzeń. Demontaż to skomplikowany proces, który musi być przeprowadzony w bezpiecznych warunkach. Za nielegalny demontaż poza wyspecjalizowanym zakładem przetwarzania grozi kara od 2 do 100 tys. zł (dotyczy firm i osób fizycznych).

Zgodnie z zapisem Ustawy, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny można bezpłatnie oddać do sklepu lub hurtowni przy zakupie nowych urządzeń, bez względu na markę, w proporcji 1 do 1, czyli np. telewizor za telewizor, pralkę za pralkę. Dowolną liczbę ZSEE przyjmie punkt zbierania. Należy pamiętać, że zużytych urządzeń nie wolno samodzielnie rozbierać na części, ponieważ są to odpady niebezpieczne, a ich demontaż to skomplikowany proces, który musi być przeprowadzony w odpowiednich warunkach przy zachowaniu środków ostrożności.

Od 1 stycznia 2009 r. konsumenci mogą się dowiedzieć ile płacą za recykling zużytych sprzętów elektrycznych i elektronicznych (jest to tzw. koszt gospodarowania odpadem (KGO), który obejmuje m.in. transport, i przetworzenie zużytych sprzętów). Dotychczas, przez dwa lata koszt ten był ukryty w cenie. Zgodnie z nowelizacją, sprzedawcy mają obowiązek uwidocznienia kosztów recyklingu w cenie wszystkich urządzeń przeznaczonych dla gospodarstw domowych typu: małe i duże AGD, sprzęt audiowizualny, oświetleniowy czy też elektronarzędzia. Wysokość KGO jest zróżnicowana w zależności od rodzaju urządzenia.

Lista punktów odbierających zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny znajduje się na stronach internetowych gmin oraz organizacji odzysku.

Zużyte urządzenia elektryczne, elektroniczne i oświetleniowe są poddawane recyklingowi, aby odzyskać część cennych surowców. Mogą być one wykorzystane do produkcji nowych sprzętów codziennego użytku. Dzięki procesom recyklingu pralki, szklane drzwiczki mogą być przerobione na praktyczną miskę żaroodporną, a odzyskane i przetworzone włókna karbonowe posłużą do produkcji wytrzymałych żagli lub namiotów. Metale odzyskane ze zużytych telefonów komórkowych: złoto, platynę, srebro, miedź, można wykorzystać do wytwarzania czajników, plomb dentystycznych albo instrumentów muzycznych. Plastikowe elementy odzyskane ze zużytej lodówki posłużą do produkcji kołpaków samochodowych, a odzyskany freon - do napełnienia nowej chłodziarki. Najbardziej efektywny jest recykling zużytego oświetlenia - dzięki nowoczesnej technologii aż 90 proc. elementów i surowców ze zużytej świetlówki można wykorzystać do produkcji nowej lampy.

● zawarta jest w niektórych świetlówkach. Jest to metal bardzo szkodliwy, który po przeniknięciu do organizmu powoduje uszkodzenie nerek, zaburzenia wzroku, słuchu, mowy, i koordynacji ruchów, deformuje kości i może być przyczyną zmian nowotworowych.

● wykorzystywany jest w elektronice jako składnik stopów lutowniczych i szkła kineskopowego. Ma właściwości toksyczne i rakotwórcze. Wchłonięty do organizmu, najpierw dostaje się z krwią do wątroby, płuc, serca i nerek, potem metal gromadzi się w skórze i mięśniach. Ostatecznie kumuluje się w tkance kostnej i niszczy szpik.

● stosowane są w komputerach. Po przeniknięciu do środowiska powodują u ludzi i zwierząt schorzenia układu rozrodczego oraz problemy neurologiczne.

● jest stosowany do powlekania elementów metalowych, aby uchronić je przed korozją. Pierwiastek jest też zawarty w luminoforze lamp kineskopowych. Zatrucie chromem objawia się zaburzeniami układu krążenia oraz układu oddechowego, chorobami skóry oraz alergią.

● zawarty jest w bateriach urządzeń elektrycznych. Zaburza czynności nerek, funkcje rozrodcze, powoduje chorobę nadciśnieniową, wywołuje zmiany nowotworowe, zaburza metabolizm wapnia powodując deformację szkieletu kostnego.

● , gdy przedostanie się do organizmu w dużym stężeniu uszkadza błony śluzowe, obniża poziom magnezu oraz cynku w wątrobie, powoduje zmiany w szpiku kostnym oraz może przyczyniać się do zmian nowotworowych.

● (związki chemiczne) pełnią w urządzeniach funkcje chłodzące, smarujące i izolujące. Po przedostaniu się do organizmu zalega w tkance tłuszczowej powodując m.in. uszkodzenia wątroby, anomalie reprodukcyjne, osłabienie odporności, zaburzenia neurologiczne i hormonalne.

● , czyli freon to gaz syntetyczny zawarty w klimatyzatorach i lodówkach, w których pełni funkcję chłodniczą. Jest szczególnie szkodliwy dla warstwy ozonowej. Od 1998 roku nie wolno go stosować w urządzeniach elektrycznych, jednak nadal spotykany jest w urządzeniach starszego typu.

● używany jest w urządzeniach elektrycznych i elektronicznych m.in. ze względu na swoje właściwości izolacyjne. Jest jednak przyczyną wielu groźnych chorób, np. pylicy azbestowej, raka płuc i nowotworu międzybłoniaka opłucnej.