Jakość powietrza zależy od świadomości społecznej

Czy grozi Polsce unijna kara za zanieczyszczone powietrze?

Prawdą jest, że zostało do nas wysłane z Komisji Europejskiej (KE) ostrzeżenie w sprawie zanieczyszczonego powietrza. W terminologii KE jest to tzw. dodatkowa uzasadniona opinia poprzedzająca skierowanie przez nią sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Polska przekracza bowiem unijne limity w przeważającej części stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza. Mamy dwa miesiące na przesłanie do KE najnowszych informacji i liczymy, że podejmowane przez nas w ostatnim czasie działania zostaną przyjęte przychylnie i KE odstąpi od skierowania sprawy do TSUE. Należy podkreślić, że obecnie nie toczy się wobec Polski żadna sprawa przed trybunałem, więc na razie kara nam nie grozi. Wobec faktu, że działania samorządów, które są odpowiedzialne za jakość powietrza na terenie stref, nie przynoszą poprawy, ustawa z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r. poz. 1232 ze zm.) zobowiązuje ministra środowiska do opracowania Krajowego Programu Ochrony Powietrza (KPOP). Projekt KPOP został właśnie skierowany do konsultacji społecznych i międzynarodowych.

Co się w nim znajduje?

Przede wszystkim KPOP przewiduje podniesienie rangi zagadnienia jakości powietrza poprzez powołanie szerokiego partnerstwa na rzecz jego poprawy. Chodzi o to, aby działania podejmowane przez różne resorty i na różnych poziomach zarządzania były spójne.

Co poza tym?

Państwo powinno wypracować takie rozwiązania, które stworzą samorządom odpowiednie ramy działań najbardziej korzystnych na danym terenie i które będą dobre dla mieszkańców. Ostatecznie to właśnie obywatele wpływają na stan powietrza, np. ogrzewając dom ekologicznym paliwem czy śmieciami, ewentualnie decydując się na podróż do pracy komunikacją miejską lub samochodem.

To może warto wprowadzić wyższe kary dla mieszkańców?

Raczej nie tędy droga. Bez zmiany świadomości społeczeństwa nie uda nam się wpłynąć na jakość powietrza.

A czy planują państwo konkretne zmiany ustawowe?

Tak. Projekt KPOK wskazuje, jakie przepisy powinny się zmienić albo zostać wprowadzone, aby jakość powietrza się poprawiła. Wyodrębniliśmy osiem konkretnych propozycji zmian ustawowych. Przy czym część z nich znalazła się w poselskim projekcie nowelizacji ustawy - Prawo ochrony środowiska, który został wniesiony do Sejmu. Umożliwi on samorządom wyodrębnienie stref z ograniczonym ruchem samochodów niespełniających określonych standardów. Oczywiście trzeba z tego narzędzia korzystać rozsądnie, przede wszystkim uwzględniając wolę mieszkańców i wykonując wcześniej niezbędne analizy. Należy tutaj podkreślić, że ostateczną decyzję o wprowadzeniu stref ograniczonej emisji komunikacyjnej będą podejmować władze samorządowe. Trzeba też zauważyć, że ograniczenie ruchu na różne sposoby jest już stosowane w innych europejskich miastach, więc jest to sprawdzone rozwiązanie.

Czy program wskazuje rozwiązania, które nie są zawarte w poselskim projekcie?

Tak, i jest ich sporo. Proponujemy np. zwiększenie możliwości kontrolowania stanu technicznego domowych instalacji do spalania poprzez wyposażenie służb kominiarskich i straży miejskiej w odpowiednie uprawnienia. Jest też koncepcja zmian w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przykładowo pojawiła się propozycja dodania obowiązku opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla obszarów przekroczeń wskazanych w programach ochrony powietrza czy w prawie budowlanym. Chodzi np. o określanie w pozwoleniach na budowę dopuszczalnego sposobu ogrzewania budynków na obszarach przekroczeń i wzmocnienie kontroli w zakresie zgodności zainstalowanego systemu ogrzewania z systemem zawartym w projekcie.

Jakie będą konsekwencje programu dla samorządów?

Jeśli KPOP zostanie przyjęty, a zaproponowane w nim zmiany wdrożone, władze lokalne otrzymają narzędzia potrzebne do poprawy jakości powietrza na swoim terenie. Dodatkowo sugerujemy w nim samorządowcom podjęcie szeregu działań, np. opracowanie i wdrożenie koncepcji dotyczącej możliwości wykorzystania lokalnych źródeł energii, w tym energii odnawialnej, dla zaspokajania potrzeb własnych miasta czy gminy, rozwój i modernizację ciepła sieciowego czy alternatywnych form transportu miejskiego, np. elektrycznego, a także budowę ścieżek rowerowych.

A co z pieniędzmi?

Już obecnie samorządy mogą pozyskać pieniądze na działania związane z ochroną powietrza, np. z Narodowego oraz Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska. Z tych środków sfinansowane zostało np. opracowanie i realizacja lokalnych programów ochrony powietrza. Pieniądze wydatkowane przez NFOŚiGW w ramach programów priorytetowych, które były realizowane w latach 2010-2013, wyniosły ok. 895,3 mln zł. W projekcie KPOP wskazujemy jednak, że potrzeba dalszego rozwoju i upowszechniania instrumentów wsparcia dla inicjatyw mających na celu poprawę jakości polskiego powietrza. Wobec powyższego na lata 2014-2020 planuje się do wypłaty środki w wysokości 4,9 mld zł .

@RY1@i02/2015/048/i02.2015.048.183000700.802.jpg@RY2@

FOT. RAFAŁ SIDERSKI

Małgorzata Wejtko, dyrektor departamentu ochrony powietrza w Ministerstwie Środowiska

Rozmawiała Urszula Mirowska-Łoskot