Wieś może korzystać z nowoczesnych technologii energetycznych

Ogólny obraz europejskiej wsi przedstawiony w tym raporcie pokazuje, że mieszkańcy obszarów wiejskich mają znacznie bardziej ograniczone możliwości wyboru źródeł energii niż mieszkańcy miast. To dlatego częściej korzystają z bardziej zanieczyszczających i bardziej emisyjnych źródeł energii, takich jak olej lub paliwa stałe. Mieszkańcy miast są zazwyczaj podłączeni do sieci gazu ziemnego. W wielu krajach mogą także korzystać z systemów ciepłowniczych. Oba te źródła są trudniej dostępne na obszarach niezurbanizowanych. Warto podkreślić, że raport Ecofys pokazuje, że większość polskich gospodarstw domowych ciepło uzyskuje z węgla lub ciepłowni komunalnych, również opartych na węglu. Raport dostarcza też dowodów na to, że mieszkańcy wsi są bardziej zagrożeni zjawiskiem tzw. ubóstwa energetycznego. Spowodowane jest to połączeniem niższych dochodów na wsi, starzenia się energochłonnych zasobów mieszkaniowych i wyższych kosztów surowców i paliw.

Choć każdy z badanych krajów jest inny, to jest pewna stała lista czynników, która wpłynęła na obecną sytuację. W wielu krajach istnieje duży nacisk na rozszerzenie sieci gazu ziemnego i zachęcanie do korzystania właśnie z tego źródła energii. Wsie i osady, które nigdy nie będą interesującym miejscem do inwestycji związanych z rozbudową infrastruktury sieciowej, zostały po prostu zapomniane. Zachęty związane z upowszechnianiem korzystania z gazu ziemnego nie zostały w żaden sposób przełożone na odpowiednie dotacje dla innych źródeł energii i tym samym nie ma odpowiedniego wsparcia dla rozwiązań energetycznych na terenach niezurbanizowanych.

Chcemy podnieść świadomość potrzeb energetycznych społeczności wiejskich wśród polityków i zainteresowanych stron na szczeblu europejskim i krajowym. Jeżeli ustawodawca proponuje wprowadzenie zachęt dla poprawy efektywności energetycznej, to chcemy się upewnić, że społeczności wiejskie mogą z nich korzystać, a przynajmniej nie będą niesprawiedliwie przez nie traktowane. Na przykład we Włoszech dla konsumentów gazu ziemnego stworzono system dotacji i obniżono stawki podatku - odbiorcy na wsi spoza sieci gazowej nie mają dostępu do tego systemu. Nie ma też dla nich innych, podobnych zachęt, jeśli wybiorą niskoemisyjne źródło energii, gaz płynny (LPG) lub inne, bardziej przyjazne dla ludzi i środowiska niż węgiel czy olej.

Chciałbym skupić się na wymianie przestarzałych i nieefektywnych systemów opartych na paliwach stałych. W polskich warunkach standardowy kocioł na takie paliwo wykorzystuje około 3 do 5 ton surowca. Taką ilość właściciel domu musi fizycznie dostarczać do kotła, niezależnie od warunków pogodowych. Dla społeczeństwa starzejącego się, a z takim mamy do czynienia na większości obszarów niezurbanizowanych w Polsce, to nie jest dogodne rozwiązanie. Zaoferowałbym dotacje lub inne zachęty dla najbardziej potrzebującej grupy umożliwiające jej przejście na gaz (naturalny lub płynny LPG). Miałoby to radykalny i natychmiastowy wpływ na codzienne życie ludzi korzystających z tego systemu. Pozwoliłoby to również na zrealizowanie krajowych celów redukcji emisji CO₂ i poprawę jakości powietrza na polskiej wsi.

Każdy z nas już dziś ma wiele możliwości, aby być bardziej efektywnym energetycznie. Oczywiście można zmienić izolację i udoskonalić termoizolację budynku. To na pewno pomoże, ale są rzeczy, które każdy może zrobić sam już dziś. Wystarczy świadomość możliwości i chęć efektywnego zarządzania energią w swoim domu. W pokoju, w którym nikogo nie ma, być może nie musi się palić światło, a ogrzewanie można zredukować o kilka stopni. Każdy z nas powinien korzystać z dostępnych źródeł energii w sposób rozsądny i odpowiedzialny. Na obszarach wiejskich decyzją mającą największy wpływ na życie mieszkańców i jakość środowiska naturalnego jest zmiana systemu energetycznego gospodarstw domowych. Najnowsze urządzenia do skojarzonego wytwarzania ciepła i energii, zasilane gazem LPG i wspierane przez panele słoneczne, mogą mieć rzeczywisty wpływ na zdrowie ludzi, koszty eksploatacji i bezpieczeństwo energetyczne całego kraju. Z LPG, czyli gazu płynnego i zasilanych nim niskoemisyjnych i efektywnych energetycznie urządzeń gazowych, można korzystać nawet w trudno dostępnych regionach.

LPG emituje ok. 20 proc. mniej dwutlenku węgla niż olej opałowy oraz o połowę mniej niż węgiel. Jest to również niezwykle czyste spalanie praktycznie bez emisji sadzy, które są nie tylko szkodliwe dla zdrowia ludzkiego, ale także przyczyniają się do globalnego ocieplania. Co najważniejsze, ludzie wolą urządzenia gazowe ze względu na wygodne sterowanie, niskie koszty utrzymania i skuteczność.

Już teraz, gdyż urządzenia są dostępne, ale w niektórych krajach potrzebne jest wsparcie rządu w formie dotacji lub zachęt podatkowych. Na pewno przydałoby się wsparcie w podnoszeniu świadomości społeczeństwa.

Wierzę w scenariusz pozytywny. Chcielibyśmy, aby poza miastem coraz częściej można było zobaczyć urządzenia efektywne energetycznie. Aby rosła popularność odnawialnych źródeł energii i paliw mniej zanieczyszczających powietrze, którym oddychają mieszkańcy wsi. Ten kierunek to również szansa dla małych społeczności na wspólne korzyści dzięki wzajemnej współpracy i zespołowemu działaniu. Na przykład jeden duży podziemny zbiornik LPG może zapewniać paliwo nawet dla 100 domów, a koszt dla pojedynczego domu staje się bardzo atrakcyjny ekonomicznie. W czarny scenariusz nie wierzę. Technologie z XIX wieku nie są rozwiązaniem dla przyszłości obszarów wiejskich energii w Europie.

FREE (Future of Rural Energy in Europe) to projekt, którego celem jest uwzględnienie potrzeb energetycznych mieszkańców obszarów wiejskich w polityce gospodarczej poszczególnych krajów członkowskich UE. Został zainicjowany przez firmę SHV Energy. FREE jest partnerem projektu Sustainable Energy Europe (SSE), zainicjowanego przez Komisję Europejską i wspieraną przez wiele organizacji m.in.: Gaspol, European Young Farmers Association, EC Power, Euromontana, Polską Organizację Gazu Płynnego, Krajową Agencję Poszanowania Energii.

@RY1@i02/2011/227/i02.2011.227.16700080a.804.jpg@RY2@

Andrew Ford, rzecznik projektu Future of Rural Energy in Europe (FREE )

Rozmawiał Krzysztof Olszewski