Jak działa system ubezpieczeń wzajemnych, z którego mogą skorzystać gminy

prezes Pocztowego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych

Ubezpieczenia w formule wzajemności można określić jako zrzeszenie członków ubezpieczających się w celu wspólnego pokrycia ryzyka, na jakie są narażeni. Celem ubezpieczeń wzajemnych jest zorganizowanie ubezpieczającym – członkom towarzystwa – najtańszej i najlepszej ochrony ubezpieczeniowej. Towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych działa w interesie swoich członków – ubezpieczających. Jest to podstawowa różnica pomiędzy towarzystwami ubezpieczeń wzajemnych a zakładami ubezpieczeń działającymi w formie spółki akcyjnej.

W ubezpieczeniach komercyjnych składka jest z góry ustalana i nie podlega zwrotowi ani podwyższeniu. W ubezpieczeniach na zasadach wzajemności statut może przewidywać zwrot nadpłaconej składki w przypadku dodatniego wyniku technicznego lub w razie niekorzystnego, szkodowego przebiegu ubezpieczenia w danej grupie ryzyk obowiązek pokrycia straty bilansowej poprzez np. dopłatę składki. W praktyce TUW-y rzadko korzystają z możliwości dopłaty, ponieważ towarzystwa odpowiednio zabezpieczają posiadany portfel ryzyk w umowach reasekuracji, chroniąc firmę przed ewentualnymi stratami.

Ze względu na to, że działalność TUW-ów nie jest nastawiona na osiąganie zysku, składka ubezpieczeniowa nie zawiera elementu dochodowego w postaci narzutu na zysk, a celem jej jest pokrycie szkód i kosztów działalności towarzystwa. Ponieważ poziom składki jest uzależniony od rzeczywistego przebiegu szkodowości w danej grupie ryzyka, to jeśli w danym okresie miało miejsce mniej wypadków i zdarzeń powodujących szkody, towarzystwo może obniżyć składki ubezpieczeniowe. Ponadto po zakończeniu okresu sprawozdawczego, przy uwzględnieniu otrzymanych składek, przebiegu szkodowości i poniesionych kosztów, na podstawie zapisów statutu towarzystwo może stworzyć rezerwę na zwrot nadpłaconej składki. Kwoty z takiej rezerwy mogą wrócić do ubezpieczających, stworzyć fundusz, z którego będą pokrywane ewentualne dopłaty w przypadku wyższej szkodowości w kolejnych latach, lub mogą być przeznaczone na rozliczenie przyszłych składek.

Kolejnym ważnym elementem wpływającym na poziom składki ubezpieczeniowej są koszty prowadzonej działalności ubezpieczeniowej. Analizując działalność majątkowych towarzystw ubezpieczeniowych na polskim rynku, można wysunąć wniosek, że koszty funkcjonowania towarzystw ubezpieczeń wzajemnych są relatywnie niższe niż koszty działania towarzystw komercyjnych.

W sytuacji gdy z ekonomicznego punktu widzenia nie jest wskazane zakładanie własnego towarzystwa (za duże koszty założenia bądź działania), prawo przewiduje możliwość powołania w ramach istniejącego towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych związku wzajemności członkowskiej. Są to swego rodzaju grupy członków podzielonych według kryterium przedmiotowego lub podmiotowego, co do których następuje wyodrębnienie rachunku technicznego z ich ubezpieczeń i odrębne zasady rozliczenia występującej nadwyżki lub uczestniczenia w stratach. Zasada wzajemności doskonale widoczna jest w tzw. małych towarzystwach ubezpieczeń wzajemnych. Za takie uznaje się towarzystwo, jeżeli: ubezpiecza jedynie swoich członków, członkami towarzystwa jest zdefiniowany krąg podmiotów (grupa zawodowa, grupa terytorialna itp.) a roczny przypis składki ubezpieczeniowej nie przekracza równowartości 5 mln euro.