Różne branże, różne portfele należności

Po raz pierwszy od dwóch lat odsetek firm, których sytuacja finansowa pogorszyła się, był wyższy niż tych, które wskazywały na poprawę swoich finansów. Wzrosła też grupa przedsiębiorców, którzy nie są w stanie regulować własnych należności ani inwestować - to najważniejsze wnioski z najnowszego raportu "Portfel należności polskich przedsiębiorstw" opracowanego przez Krajowy Rejestr Długów i Konferencję Przedsiębiorstw Finansowych.

Zatory płatnicze narastały od kilku kwartałów, jednak jeszcze w połowie roku nie miały istotnego wpływu na kondycję finansową firm. Przedsiębiorstwa kompensowały sobie zaległości w płatnościach większą sprzedażą, a odsetek tych, które deklarowały poprawę sytuacji finansowej, był wyższy od tych, u których się ona pogorszyła. W III kwartale nastąpiła zmiana - na poprawę sytuacji finansowej wskazywało 19 proc. firm, a na pogorszenie 25,4 proc. To z jednej strony efekt spowolnienia gospodarczego (wzrost PKB w III kwartale szacowany jest na 1,8 proc. przy 2,3 proc. w II kwartale), a z drugiej wielomiesięcznego narastania zatorów płatniczych. Pod koniec września już 27,7 proc. wszystkich faktur nie zostało uregulowanych, pomimo przekroczenia terminu płatności. Co piąta firma ma 50 proc. i więcej nieuregulowanych należności w swoim portfelu, co oznacza, że w każdej chwili może stracić płynność finansową. Paradoksalnie równocześnie spadł średni czas oczekiwania na zapłatę: z 4 miesięcy i 12 dni w II kwartale 2012 roku do 3 miesięcy i 24 dni obecnie.

Jednak każda branża rządzi się swoimi prawami. Przedsiębiorcy z branży budowlanej, handlowej czy finansowej różnie reagują na spowolnienie gospodarcze i zjawisko zatorów płatniczych, a co za tym idzie inaczej oceniają sytuację.

Trudno w branży budowlanej

Budownictwo jest jedyną branżą, w której udział przeterminowanych płatności przekroczył 30 proc. i w III kwartale 20012 r. wynosił 31,2 proc. Tak duży odsetek nieuregulowanych i przeterminowanych faktur w portfelu przedsiębiorstw przekłada się na ocenę sytuacji finansowej. Osób negatywnie oceniających aktualną sytuację finansową przedsiębiorstwa jest o 14,4 pkt proc. więcej niż deklarujących, że sytuacja poprawiła się. W grupie przedsiębiorstw z branży budowlanej występuje najwięcej firm, u których problem przeterminowanych należności dotyczy ponad połowy portfela. Problem na taką skalę dotyka co czwartej z nich. Konsekwencją takiego stanu jest powszechność zjawiska zatorów płatniczych w tej branży, co w połączeniu z dużymi kwotami kontraktów powoduje, że firmom tym bardzo łatwo jest utracić płynność finansową, a co za tym idzie ogłosić upadłość.

Trzy czwarte przedsiębiorców budowlanych jest świadomych występowania barier dla własnej działalności. Niemal co drugi z nich doświadcza problemu w regulowaniu własnych zobowiązań na skutek opóźnień płatności dłużników. W minionym kwartale rola ograniczeń w płatnościach wzrosła o niemal 7 pkt proc., co wskazuje na dużą wrażliwość tej branży na spowolnienie gospodarcze. Równie często przedstawiciele branży budowlanej wskazują na konieczność ograniczania inwestycji. Brak nowych inwestycji w dużej mierze ogranicza ich konkurencyjność oraz zdolność do zdobywania nowych kontraktów.

Pesymizm handlowców

Najgorsze portfele należności obserwowane są w firmach handlowych, których działanie jest bardzo uzależnione od płynności finansowej. W tej branży udział przeterminowanych faktur wynosi 24,9 proc., co jest jednym z niższych wskaźników. Należności tej branży to najczęściej długi przeterminowane do 3 miesięcy. Mimo to właściciele firm handlowych najgorzej z wszystkich branż oceniają występowanie problemów z wyegzekwowaniem należności od klientów i kontrahentów. Odpowiedzi negatywnych jest o 5 proc. więcej niż pozytywnych, w minionym kwartale co czwarta osoba twierdzi, że problem z egzekwowaniem należności narasta.

Również jeśli chodzi o prognozy handlowcy są pesymistami. Niemal co drugi z nich uważa, że problemy w kolejnym kwartale wystąpią w większej skali niż do tej pory. Skumulowany odsetek osób, według których problem pozostanie bez zmian lub się większy, wynosi aż 85 proc.! Patrząc na stan faktyczny i opinie branży na temat sytuacji można stwierdzić, że długi w sposób szczególny są dla niej uciążliwe.

Lepiej w branży finansowej

Bardziej optymistycznie wygląda charakterystyka portfela przedsiębiorstw z branży finansowej. Aż 22,3 proc. firm nie dostrzega problemu z wyegzekwowaniem należności od swoich klientów i kontrahentów. Jest to odosobniona opinia w całej gospodarce, gdzie poziom takich deklaracji wynosi średnio 9,5 proc. Dla porównania w budownictwie wynosi 10,5 proc., w handlu 7,7 proc., a w rolnictwie 3,5 proc.

Jeżeli firmy finansowe borykają się już z problemem przeterminowanych należności, to są one głównie na poziomie 10 proc. całego portfela należności. Tylko co trzeci z nich postrzega problem nieterminowych płatności jako barierę dla prowadzenia działalności. Pozostali deklarują, że przeterminowane należności u nich nie występuje lub opóźnienia nie wpływają na funkcjonowanie firmy ani na wprowadzanie inwestycji. Wskaźniki te potwierdzają, że na tle całej gospodarki sytuacja branży finansowej wypada dobrze. Potwierdzenie stanowią deklaracje samych zainteresowanych. Pozytywnych ocen sytuacji finansowej w obecnym kwartale jest o 3 pkt proc. więcej niż negatywnych i wynosi 28,8 proc. Optymistycznie patrzących na kolejny kwartał jest aż 44 proc.

Taka zróżnicowana sytuacja branż wynika z wagi różnych czynników na ich rozwój. To normalne zjawisko, że jedne branże gorzej znoszą spowolnienie gospodarcze, ponieważ koniunktura nie jest jednolita. Jednak należy pamiętać, że w dłuższym okresie zła kondycja jednej branży może przyczynić się do pogorszenia w kolejnej. Analogicznie, silna sytuacja jednej z branż jest szansą rozwoju dla całej gospodarki.

@RY1@i02/2012/227/i02.2012.227.20000070m.802.jpg@RY2@

Andrzej Kulik, pełnomocnik zarządu Krajowego Rejestru Długów

Andrzej Kulik

pełnomocnik zarządu Krajowego Rejestru Długów