Zanim projekt ruszy, trzeba przeprowadzić analizy

W przypadku inwestycji realizowanych w formule partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) z jednej strony angażujemy pieniądze publiczne lub przyszłe wydatki użytkowników usługi i za tym powinno iść przekonanie, że robimy to w sposób racjonalny. Z drugiej - projekt musi być wystarczająco atrakcyjny zarówno dla partnera prywatnego, jak i dla banku, który zapewni partnerowi prywatnemu finansowanie. Jeśli brak jest analiz - ta nieopłacalność może wyjść na jaw dopiero po podpisaniu umów, przy kontroli realizowanego już projektu.

Gdy włączamy do projektu finansowanie unijne, analizy stają się obowiązkowe zarówno pod względem struktury PPP (aby udowodnić Unii Europejskiej trwałość instytucjonalną i finansową projektu), jak i pod względem efektywności finansowej i ekonomicznej dofinansowywanego działania. Należy się przygotować na ich dokładną weryfikację przez wszystkie instytucje zaangażowane w projekt, w tym także bank partnera prywatnego.

Na osiągnięcie przekonania, że projekt ma duże szanse powodzenia, pozwalają następujące analizy:

● analiza źródeł finansowania - jakie inne opcje istnieją oprócz lub obok PPP i funduszy unijnych,

● badanie rynku - rozmowy z potencjalnymi inwestorami i zbadanie ich wymagań i oczekiwań co do wynagrodzenia, podziału ryzyka, horyzontu inwestycji i zaangażowania kapitałowego,

● analiza prawna - co można zrobić z punktu widzenia prawnego? Jakie struktury PPP wchodzą w grę? Jakie środki i na jakim etapie może zaangażować strona publiczna?

● analiza techniczna - jakie są potrzeby strony publicznej? Jakie usługi mają być świadczone, i w jakiej jakości?

● analiza finansowa - ile będzie kosztowało i ile będzie trwało wybudowanie infrastruktury? Ile będzie kosztowała jej obsługa? Jakie będą koszty kredytów i innych zobowiązań zaciągniętych przez operatora? Ile będzie potrzebował kapitału obrotowego? Jakie przychody musi dostać, i przez jaki czas, żeby osiągnąć rozsądny zysk?

● analiza ryzyka - jakie ryzyko może wziąć na siebie partner publiczny? Jakie korzyści będzie miała strona publiczna z przejęcia części ryzyk przez partnera prywatnego?

● analiza socjoekonomiczna - jakie dodatkowe korzyści będzie można uzyskać wskutek realizacji inwestycji?

● wskaźnik korzyści/Komparator Sektora Publicznego - czy PPP jest korzystną metodą realizacji inwestycji? O ile jest bardziej korzystne od realizacji tej samej inwestycji metodą tradycyjną?

● analiza kosztów i korzyści zgodnie z metodologią unijną,

● Komparator Struktur Łączonych - wybór optymalnego sposobu włączenia funduszy unijnych w projekt.

Wyniki powyższych analiz wpływają na siebie nawzajem, układają się w logiczny ciąg. Jeśli na etapie Komparatora Sektora Publicznego okazuje się, że założona struktura PPP jest mniej korzystna, niż zrealizowanie tej samej inwestycji metodą tradycyjną, można wrócić do etapu analizy finansowej i założyć np. mniejsze wynagrodzenie dla partnera prywatnego. Trzeba wrócić wtedy także do badania rynku i zapytać inwestorów, czy byliby skłonni zaakceptować takie wynagrodzenie, a także, co chcieliby dostać w zamian. Wyniki analiz tworzą opis wybranej struktury PPP, który staje się podstawą do stworzenia specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Ten sam opis musi się znaleźć we wniosku o dofinansowanie dla inwestycji. Na tym etapie trzeba pamiętać, że jakakolwiek istotna zmiana tej struktury może spowodować konieczność ponownego złożenia wniosku o dofinansowanie i przejścia jeszcze raz całej procedury unijnej. Dlatego starannie wykonane analizy już na tym etapie pozwalają na sprawne przejście dalszej drogi do realizacji inwestycji.

Celem przeprowadzenia analiz jest zaproponowanie zarówno partnerom prywatnym, jak i instytucjom unijnym takiej inwestycji, w którą wszystkie strony chętnie się zaangażują. Tylko w ten sposób można uniknąć przetargów bez złożonych ofert, jak i obiecywania oferentom niepewnych funduszy unijnych.

Te same narzędzia analityczne mogą służyć do oceny ofert w przetargu PPP (wybieramy ofertę o najwyższym wskaźniku korzyści). Pozwalają także na ocenę projektu ex-post i udowodnienie, że strona publiczna z należytą starannością zarządza funduszami publicznymi. Ale przede wszystkim zyskujemy potwierdzenie, że inwestycja jest opłacalna.

Anna Kiwiel

starszy konsultant w zespole ds. transportu infrastruktury i sektora publicznego PricewatehouseCoopers