Jak przygotować dobry statut jednostki pomocniczej

radca prawny

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142 poz. 591) przewiduje, że statut jednostki pomocniczej określa m.in. zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej. Podkreślenia wymaga fakt, że regulacje ustawodawcy dotyczące zasady wyboru organów w sołectwie są ogólne. Oznacza to, że ich uszczegółowienie powinno się znaleźć w statucie jednostki pomocniczej. W konsekwencji rozwiązania statutowe powinny rozstrzygać m.in.: kiedy będzie odbywał się wybór organów, w jakim trybie i terminach mieszkańcy zostaną powiadomieni o miejscu i terminie wyborów, czy głosować będą na wyborczym zebraniu mieszkańców, czy może w danym dniu w danych godzinach w lokalu wyborczym. Do kwestii, które ustawodawca pozostawił regulacji statutowej, należą również czynności związane z samym zorganizowaniem i przeprowadzeniem głosowania. Oznacza to, że statut powinien określać również zasady zwoływania zebrania wyborczego, warunków jego przeprowadzenia i zapewnienia tajności głosowania. Dodatkowo to właśnie w statucie sołectwa należy określić reguły ustalania kręgu osób uprawnionych do głosowania, zasady obliczania wyników wyboru oraz ważności oddanych głosów. Przykładowo w wyroku z 6 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w sprawie sygn. akt II SA/Op 560/2007 wskazał, że w wyborach sołtysa i członków rady sołeckiej zgłoszenie kandydatów może nastąpić ustnie na zebraniu wiejskim bądź pisemnie po uzyskaniu poparcia dziesięciu mieszkańców sołectwa. Wprowadzenie dwóch różnych sposobów zgłaszania kandydatów mieści się w granicach swobody przyznanej radzie gminy do określenia w statucie zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej. To jednak nie wszystko, w statucie należy również określić zasady wyboru komisji skrutacyjnej, krąg osób, które mogą ją tworzyć (nie powinni to być kandydaci na sołtysa ani członka rady sołeckiej) i jej obowiązki. Statut powinien również rozstrzygać, w jaki sposób dojdzie do wyboru sołtysa (kandydat, który uzyskał największą liczbę głosów) oraz rady sołeckiej (osoby, które kolejno uzyskały największą liczbę głosów). Statut powinien przewidywać też tryb oraz okoliczności odwołania sołtysa i członków rady sołeckiej (np. na uzasadniony wniosek 1/4 osób mających prawo wybierania albo na uzasadniony wniosek rady gminy). Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2010 r. II OSK 378/2010), kompletna regulacja zasad wyborów organów jednostki pomocniczej może być zamieszczona wyłącznie w statucie jednostki pomocniczej.

łs